Канун онлайн ойно

Түрк, араб жана перс музыкасынын мандалдуу, үч кылдуу катарлардан турган чертме аспабы.

Dizi

Клавиатурадагы A S D F G H J K баскычтары гамманын сегиз пердесин ойнойт.

Сунушуңа ачыкпыз.

Телефонду туурасынан бурсаң же толук экранга өтсөң, аспап чоңураак көрүнөт.

Тоника пердеси Доминанта пердеси Өз мандал жөндөөсү бар катар

Клавиатура: өйдө жана ылдый жебелер катар тандайт, Боштук же Enter ойнотот, плюс жана минус тандалган катардын мандалын бир коммага жылдырат.

Оң тараптан тийип же сыдырып өт; сол жактагы белгилерге тийсең, катар тандалат. iPhone'до үн чыкпаса, үнсүз режимди өчүр.

Мандалдар

Ар бир пердени комма-коммадан төмөндөт же жогорулат. Жөндөө өз жөндөөсү жок бардык катарларга колдонулат.

Катар мандалы

Бир катарды перде жөндөөсүнөн өзүнчө жөндө. Жөндөлбөгөн катарлар перде жөндөөсүн ээрчийт.

Канун жөнүндө

Кыскача

Тиби: Чертип ойнолуучу кыл аспап; трапеция түрүндөгү, туурасынан коюлуучу куту
Келип чыгышы: Жакынкы Чыгыш; аты грекче kanon сөзүнөн, Осмон дүйнөсүндө 15-кылымдан бери чертилет
Корпусу жана материалы: Трапеция түрүндөгү жыгач куту, карагай капкак; тирөөч астында тери менен капталган терезелер
Кылдары: Түрк канунунда адатта 26 катар, ар катарда бир үнгө күүлөнгөн 3 кыл (78 кыл)
Мандалдар: Катарлардын сол учунда; көпчүлүк канундарда жарым тон 6 мандалга бөлүнөт (бир мандал ~17 цент)
Үн чөйрөсү: Болжол менен үч жарым октава
Аткарылышы: Тизеде же столдо туурасынан; сөөмөйлөргө оймок менен бекитилген медиаторлор менен
XVI–XVII кылымдар: Реванинин «Ишаретнамесинде» аталат; Эвлия Челеби санаган аспаптардын арасында падыша алдында баркталган, тизеге коюп ойнолгон аспап катары кездешет^{[1, 2, 3]}

Баштоо: түрлөрү, өлчөмдөрү, күүсү

Өлчөмдөрү: Түрк канунунда узун жагы болжол менен 87 cm, тик жагы 42 cm; кылдары сейрегирээк жайгашкан Мисир канунунда тик жагы 50 cm-ге чейин жетет.
Кылдары: 25–26 катар, 75–78 кыл; ар бир катардын кылдары бир үнгө күүлөнөт, күүлөө кулакчаларга кийгизилүүчү атайын ачкыч менен жасалат.
Мандалдар: Бүгүн бир толук тондо 9–12 мандал болот.
Аткаруу: Тизенин үстүндө туурасынан жатат; эки сөөмөйдөгү оймоктарга бекитилген мызраптар менен ойнолот.^[1]

Тарыхы

Келип чыгышы орто кылымдагы Жакынкы Чыгышка барып такалат; бир уламыш боюнча аны Фараби ойлоп тапкан. Осмон доорунда XIX кылымдын аягында мандалдардын кеңири таралышы менен азыркы түрүнө ээ болуп, түрк макам музыкасынын негизги аспаптарынын бирине айланган. Араб жана армян музыкасында да кеңири ойнолот.

Түзүлүшү

Трапеция формасындагы жыгач корпуста адатта 26 катар болот, ар бир катарда бир үнгө күүлөнгөн үч кыл бар. Оң тарапта тирек тери капталган капкактарга орнотулат. Сол тарапта ар бир катардын астындагы мандалдар кылдын титиреген узундугун өзгөртүп, пердени кичине кадамдар менен жогорулатат же төмөндөтөт; көпчүлүк канундарда жарым тон алты мандалга бөлүнөт (бир мандал болжол менен 17 цент).

Кантип ойнолот

Тизеде же столдо туурасынан жатат. Эки колдун сөөмөй манжаларына кийгизилген оймоктордун астындагы медиаторлор менен кылдар чертилет. Сол кол ойноп жатып мандалдарды көтөрүп-түшүрүп, макам талап кылган ортоңку үндөрдү даярдайт.

Машыгууда пайдалуу

Канун: тарыхы, түзүлүшү жана үн үлгүлөрү Ноталар архиви: чыгармаларды ук, чогуу ойно Комма тюнери (күү келтиргич)Түрк музыкасынын усулдары Үйрөнүү жолу

Макам сабактары Хиджаз Раст Ушшак Нихавенд Хусейни Сегах

Долбоор эскертмелери

Үн системасы: Арел–Езги–Уздилек перделери октаваны 53 барабар бөлүккө (Холдер коммасы, ≈22,6 цент) бөлгөн шкалада көрсөтүлөт; бул теориянын Пифагор перделеринин жакын туура келүүчүсү. Ар бир перде тамганын ордуна мандал жылышын кошуу менен эсептелет; эталон Ля4 = 440 Гц.
Интервал кыскартуулары: B = бакийе (4), S = кичи мүженнеб (5), K = чоң мүженнеб (8), T = танини (9), A = чоңойтулган секунда (12–13 комма).
Үн: чыныгы канун жазуулары пердеге жараша комма тактыгында жөндөлөт. Синтез режиминде ар бир катар бир аз башкача күүлөнгөн үч кыл катары түзүлөт.
Мандалдар: демейки боюнча перде боюнча жөндөө колдонулат; каалаган катарды өзүнчө жөндөсө болот. Макамдардын даяр жөндөөлөрү перде боюнча.
Белгилүү чектөөлөр: перде аттары Раст (Соль) негизинде; макамдардын даяр жөндөөлөрү адистин текшерүүсүн күтүүдө.

Канун жөнүндө көп берилүүчү суроолор

Канунда канча кыл бар?

Түрк канунунда адатта 26 катар болот, ар бир катарда бир үнгө күүлөнгөн үч кыл бар, бардыгы 78 кыл. Бул виртуалдык канун да 26 катарлуу жана Ля2–Ми6 диапазонун камтыйт.

Мандалдар кантип иштейт?

Ар бир катардын сол учундагы кичинекей металл мандалдар көтөрүлүп-түшүрүлгөн сайын кылдын титиреген узундугу өзгөрүп, үн кичине кадамдар менен жогорулайт же төмөндөйт. Көпчүлүк канундарда жарым тон алты мандалга бөлүнөт; бир мандал болжол менен 17 цент, башкача айтканда теориядагы коммадан (болжол менен 22,6 цент) бир аз кичине. Бул виртуалдык канунда мандалдар Arel-Ezgi-Uzdilek теориясы боюнча комма-коммалап иштейт; аларды перде боюнча (бардык октаваларда) же бир гана катар үчүн өзүнчө жөндөй аласың.

Виртуалдык канунду кантип ойнойм?

Кылдарды оң тараптан манжаң же чычкан менен сыдырып өт же бирден тий. Сол жактагы белгилерге тийсең, катар тандалат. Клавиатурадагы A S D F G H J K баскычтары тандалган макамдын гаммасын ойнойт.

Макам тандаганда эмне өзгөрөт?

Тандаган макамың талап кылган ортоңку үндөр үчүн мандалдар өзүнөн-өзү жөндөлөт; тоника жана доминанта перделери кылдарда түс менен белгиленет. Гамма панелинен макамдын гаммасын уга аласың.

Угуп жаткан үнүм чыныгы канунбу?

Ооба. Үндөр чыныгы канундан нота-нотасы менен жазылып алынган; тандаган пердеңе жараша комма тактыгында жөндөлөт. Кааласаң, «Синтез» тандоосу аркылуу синтезделген үнгө өтө аласың.

Канунду онлайн ойноо акысызбы, бир нерсе жүктөшүм керекпи?

Акысыз жана каттоосуз; канун түз эле браузерде ачылат, эч кандай программа жүктөөнүн кереги жок. Кааласаң, сайтты телефонуңа же компьютериңе колдонмо катары кошуп, бир басуу менен ача аласың.

Телефондо же планшетте канун ойной аламбы?

Ооба. Сенсордук экранда кылдардын үстүнөн манжаңды жылдырып же аларды бир-бирден чертип ойной аласың; телефонду туурасынан бурсаң же толук экранга өтсөң, канун чоңоёт. iPhone'до үн чыкпаса, үнсүз режимди өчүр.

Канун кайсы ноталарга күүлөнөт?

Бул виртуалдык канунда 26 катар табигый баскычтар менен жапыз Ля (Ля2) жана бийик Ми (Ми6) аралыгында жайгашкан, ал эми Раст баскычы — Соль. Макам өзгөргөн сайын Си, Ми, Фа сыяктуу баскычтар мандалдар менен туураланат (бул виртуалдык канунда Arel-Ezgi-Uzdilek теориясы боюнча комма-коммалап); канунчулар да адегенде негизги баскычтарды күүлөп, андан соң макамга жараша мандалдарды көтөрүп же түшүрүшөт.

Канунда Хиджаз макамы кантип ойнолот?

Хиджаз Дюгях (Ля) баскычында токтойт. Си баскычы 4 коммага төмөндөйт, До баскычы 4 коммага көтөрүлөт; ошентип Ля менен Ре ортосунда Хиджаз тетрахордунун чоңойтулган секундасы угулат. Макам тандоодон Хиджазды тандасаң, мандалдар өзү туураланат; гаммасын жана сейирин Хиджаз макамы барагында үйрөнө аласың.

Канунду үйрөнүүнү эмнеден баштасам болот?

Адегенде макамдардын гаммаларын кулагыңа сиңир: окуу жолундагы негизги сабактар комманы, баскычты жана интервалды түшүндүрөт, андан кийин Раст, Ушшак, Хиджаз сыяктуу алгачкы макамдар келет. Ноталар архивиндеги чыгармаларды канун үнү менен угуп, темпти жайлатып, чогуу ойной аласың. Чыныгы канунда юксюк, мизраб жана мандал техникасы үчүн устаттан сабак алуу сунушталат.

Булактар

TDV İslâm Ansiklopedisi
Wikipedia
ozanyarman.com