Ders 1 / 19 · Temeller
Koma
Makam müziğinde aralıkları ölçmekte kullanılan küçük birim; bir tam ses (tanini) 9 koma sayılır. Arel-Ezgi-Uzdilek kuramı perdeleri Pisagor oranlarıyla kurar (Pisagor koması yaklaşık 23,5 cent); oktavın 53 eşit parçaya bölünmesi (Holder koması, yaklaşık 22,6 cent) bu düzene 1 centten az farkla uyar ve uygulamada, bu sitede de, kullanılır.
Terimi oku
Sözlükte kısa tanımını ve ilgili bağlantıları oku.
aracını dene
Aracı aç ve bir kez kullan; bu adım kendiliğinden işaretlenir.
Ders notu
İlgili kavramlar
- Aralık: İki perde arasındaki yükseklik farkı. Makam müziğinde aralıklar koma sayısıyla adlandırılır: bakiye (4), küçük mücenneb (5), büyük mücenneb (8), tanini (9) ve artık ikili (12–13 koma).
- Holder koması: Oktavın 53 eşit parçasından biri, yaklaşık 22,6 sent; adını 17. yüzyıl İngiliz kuramcısı William Holder’dan alır. 53 eşit bölümlü düzende 4, 5, 8 ve 9 Holder koması, AEÜ’nün Pisagor oranlı bakiye, küçük mücenneb, büyük mücenneb ve tanini aralıklarına 1 sentten az farkla denk gelir; bu yüzden eğitimde “koma” denince çoğunlukla bu birim kastedilir. Bu sitedeki sesler de 53 eşit bölümle hesaplanır.
- Pisagor koması: Saf beşliler (3/2) üst üste on iki kez çıkıldığında varılan sesin yedi oktav yukarıdaki sesi aşma miktarı; oranı 531441/524288, yaklaşık 23,5 sent. Arel-Ezgi-Uzdilek kuramında koma bu aralıktır: bakiye, küçük mücenneb, büyük mücenneb ve tanini aralıkları Pisagor oranlarıyla kurulur ve sırasıyla 4, 5, 8 ve 9 koma sayılır. Bu sayılar yaklaşıktır; örneğin bakiye (256/243, yaklaşık 90 sent) tam olarak 4 Pisagor koması değildir.
- Tanini: Dokuz komalık aralık, yani tam ses; kısaltması T. Rast ile Dügâh, Çârgâh ile Nevâ arası taninidir.
- Arel-Ezgi-Uzdilek sistemi: H. Sadettin Arel, Suphi Ezgi ve Salih Murat Uzdilek'in adlarıyla anılan, 20. yüzyılın ilk yarısında oluşturulan kuram ve nota yazım sistemi. Pisagor oranlarına dayanan 24 perdeli bir düzen kurar; perdeler 53 komalık ölçekle yazılır. Bugün eğitimde en yaygın kullanılan sistemdir. Kısaca AEÜ.