Hakkında

Miras-ı Saz, makam müziğini tarayıcıda çalarak, dinleyerek ve okuyarak öğrenmek için kurulmuş bir web platformudur. Amacımız, kuşaktan kuşağa aktarılan bu mirası dijitalde yaşatmak ve dünyanın her yerinden öğrenenlere ulaştırmaktır.

Nasıl doğdu?

Miras-ı Saz; yazılım alanında yıllar içinde biriktirdiğimiz tecrübenin, sayısız denemenin ve bolca inadın ürünü. Uykusuz geçen geceler, masada soğuyan çaylar, "bu sefer tamam" deyip baştan yazılan kodlar ve cepten çıkan hatırı sayılır masraflar derken kaçıncı sürümde olduğumuzu artık biz de sayamıyoruz. Sonunda bilmem kaçıncı sürümde "işte bu oldu" diyebildik ve Miras-ı Saz'ı siz Türk müziği severlerin beğenisine sunduk.

Neler sunar?

Tarayıcıda çalınabilen çalgılar: kanun, santur, ud, tanbur, bağlama, cümbüş, ney, klasik kemençe ve daha fazlası; çoğu gerçek ses kayıtlarıyla, oktavın 53 komaya bölündüğü Arel-Ezgi-Uzdilek sistemine göre.
Nota arşivi: telif süresi dolmuş bestekârların binden fazla eseri; gerçek nota yazımı, usul eşliği, seviye bilgisi ve adım adım "Eseri öğren".
Makamlar: yüz elliyi aşkın makamın dizisi, karar ve güçlü perdeleri, seyri.
Devirler: asırlar boyunca bestekârlar ve yaşadıkları dönemler.
Eğitimler: kulak eğitimi, makam müziği sözlüğü ve araçlar (usul metronomu, koma akort aleti, perde ve çeşni bulucu, nota kâğıdı ve dahası).
16 dil: Türkiye'den Orta Asya'ya, Orta Doğu'dan Balkanlara.

Kimler için?

Öğrenciler, akademisyenler, icracılar ve makam müziğini merak eden bütün sanatseverler için. Miras-ı Saz şu anda ücretsizdir ve 16 dilde herkesin hizmetindedir. Projenin sürdürülebilmesi için ileride bazı bölümler ücretli ya da üyelikle erişilen bir yapıya geçebilir; böyle bir değişiklik olursa önceden duyururuz.

Kaynaklar ve teşekkür

Nota verisi: SymbTr koleksiyonu (Music Technology Group, Universitat Pompeu Fabra), CC BY-NC-SA 4.0.
Eser, bestekâr ve kayıt bilgileri: MusicBrainz ve ListenBrainz (CC0), Wikidata.
İcra akordu ölçümleri: OTMM Makam Recognition ve Tonic veri setleri (Music Technology Group, Universitat Pompeu Fabra), CC BY-NC-SA 4.0.
Çalgı ses kayıtları: Freesound (CC0 ve CC BY), University of Iowa Electronic Music Studios ve VCSL; kaynaklar her çalgının kayıt bilgisinde.
Çalgı fotoğrafları: Wikimedia Commons; her fotoğrafın altında yazarı ve lisansı yazılıdır.
Nota çizimi: Verovio (LGPL).

Doğrulama

Makam ön ayarları, usul kalıpları ve çeviriler henüz bir uzman tarafından gözden geçirilmedi. Bir hata görürsen ya da katkı vermek istersen iletişim sayfasından bize yaz.

Yolculuğumuz

Miras-ı Saz'ın ilk mızrabı 15 Ocak 2023'te vuruldu; uzun bir hazırlığın ardından 25 Eylül 2026'da mirasisaz.com'da yayın hayatına başladı. Yolculuk sürüyor: geliştirme her gün devam ediyor, makam müziğinin asırlık mirasına layık olabilmek için ilmek ilmek işliyoruz. Bir notayı düzelten, bir hatayı bildiren, bir fikir veren, bir kaynağın kapısını aralayan, bu sazın teline gönülden dokunan herkese ve yarın katkı sunacak bütün gönüllere yürekten teşekkür ederiz. Bu miras hepimizin. Aşağıda sitenin sürüm sürüm hikâyesi, en altta da gün gün ayrıntılı değişiklik listesi var. Bir hata görürsen ya da bir önerin varsa bize yaz.

15 Ocak 2023 · İlk mızrap

Miras-ı Saz fikri doğdu: makam müziğini çalarak ve dinleyerek öğreten, herkese açık, çok dilli bir platform.
Henüz adı bile yoktu; yalnız bir soru vardı: kanun tarayıcıda çalınabilir mi?

2023–2026 · Hazırlık yılları

Makam müziği kaynakları, Arel-Ezgi-Uzdilek nazariyatı ve 53 komalı ses sistemi üzerine okumalar ve araştırma.
Makam motorunun ve tarayıcıda çalan sanal kanunun ilk denemeleri.
Nice deneme, nice silinen satır. Bu kısmı kimse görmedi; iyi ki de görmedi.

v0.1 · 25 Eylül 2026 · Perde açıldı: mirasisaz.com

Miras-ı Saz, mirasisaz.com'da yayın hayatına başladı.
Tarayıcıda çalan sanal kanun: gerçek kanun kayıtları, mandallar ve oktavı 53 komaya bölen makam motoru.
İlk makam dersleri, kulak eğitimi, usul metronomu ve akort aleti.
Daha ilk gün 16 dil. Evet, Japonca da. Alçakgönüllülük bir sonraki sürüme kaldı.

v0.2 · 26 Eylül 2026 · Nota sahneye çıkıyor

Nota arşivinin ilk 28 eseri: notayı okurken kanun çalıyor, imleç satır boyunca akıyor.
Ezgini kaydet, bağlantıyla paylaş; kanunu bilgisayar klavyesiyle çal.
Makam sayısı 8'den 28'e çıktı. Burada durmayacaktı.

v0.3 · 28 Eylül 2026 · Büyük genişleme

Nota arşivi büyüdü; usul, form, sözlük ve Devirler sayfaları açıldı.
Nota yazıcı, makam bulucu ve "Bu ezgi hangi eserde?" aracı.
Usul metronomu ceviz ahşap ve altın kafes giydi; bendire dokununca tempo tutuyor.

v0.4 · 29 Eylül 2026 · Notaya titizlik

Porte denetimi: 1079 eserin 442 bin notası kaynakla tek tek karşılaştırıldı, sıfır hata. Notacı titizliği, makine sabrı.
Topluluktan nota gönderimi; her esere paylaşım kapağı.
Usul topluluğu: kudüm, bendir, tef ve darbuka birlikte vuruyor.

v0.5 · 30 Eylül 2026 · Öğrenme yolu

4 birim, 19 derslik öğrenme yolu; ilerlemen tarayıcında saklanıyor.
Her araç telefona ayrı uygulama olarak kurulabiliyor; meşk aracı dahil dört yeni araç.
Kanun "süslü" görünümüyle ay-yıldız gülünü taktı.

v0.6 · 1–2 Ekim 2026 · Bestekârların hayatı

170 bestekârın kaynaklı biyografisi, 16 dilde.
1079 eserin PDF notası indirilebilir oldu; eserler başlangıç, orta ve ileri seviyeye ayrıldı.
14 sanal çalgının her biri ayrı uygulama.

v0.7 · 3–4 Ekim 2026 · Derlemeler

"Hicaz şarkılar" gibi makam ve form derlemeleri; en çok indirilen notalar vitrini.
Bestekârların doğum ve ölüm yılları İSAM makaleleriyle tek tek denetlendi.
Kaydı olmayan eserde "dinlemek için ara" kısayolu.

v0.8 · 6–7 Ekim 2026 · Çal, söyle, bul

Eseri sanal çalgıda izleyerek çal: notanın her perdesi çalgının üstünde yanıyor.
"Hangi makamsın?" testi ve mikrofonla "Diziyi söyle".
Site hızlandı; sözlüğe 96 makam eklendi.

v0.9 · 8 Ekim 2026 · Kaynaklı ve dışa açık

Bestekâr hatıraları ve Hatıralar sayfası; ilk konuk Tanbûrî Cemil Bey'in örümceği.
MIDI, abc ve Scala dışa aktarımı; "Kaynak göster" (İSNAD ve APA); kanunda bugünkü 72 eşit bölümlü akort.
76 makama kaynaklı seyir; Yayın ilkeleri ve bu sayfa doğdu.

v1.0 · 9 Ekim 2026 · Hikâye vakti

Hikâyeler sahne sahne animasyonla izleniyor; isteyene tarayıcının sesiyle anlatıcı.
Güfteler mısra mısra; kaynak gösterimi bütün sitede tek kurala bağlandı.
Makam dizisini kanundan santura sekiz çalgıyla dinleme. Tek kanunla başlayan bir site için fena değil.

v1.1 · 11 Ekim 2026 · Nüshalar

Güfte yazarına göre süzgeç; eserin izinli başka yazımlarına bağlantı.
Nota kapakları Google Görseller'de.

v1.2 · 12–15 Ekim 2026 · Beni takip et

Eser sayfasında "Beni takip et": sen çal, mikrofon dinlesin; doğru notayı çalınca nota bir sonrakine geçer.
Usuller notaya geçti: kalıp tek çizgili portede; 8 seviyeli usul sınavını geçene "Usul ustası" rozeti.
Kulak eğitiminde "Hangi eser?"; akort aletinde makam seçimi; sanal çalgılarda usul eşliği ve canlı MIDI çıkışı.
Ud artık Miras-ı Saz'ın kendi kayıtlarıyla çalıyor.

v1.3 · 16–20 Ekim 2026 · Bolâhenk ve kudüm

Ney, ud, tanbur, kanun ve öteki Türk musikisi sazları artık Bolâhenk'te; bir udînin uyarısıyla.
Yeni araç: Türk Mûsıkîsi Usûlleri. Kudüm, bendir, tef, darbuka ve davul kaynaklara uygun el düzeniyle vuruyor.
Usul sayfaları baştan: oynat bandı, tempo ve mertebe ayarları, tam ekran. Usuller üst menüye çıktı.
Sarkaçlı klasik metronom; araçların kaç kez indirildiği artık kartlarda.

v1.4 · 22–24 Ekim 2026 · Meşkhâne açıldı

Meşkhâne (3D): avlu, şadırvan ve on ustanın odası; tarayıcıda, telefonda, VR gözlükte.
Odalarda telifi dolmuş gerçek taş plaklar (Fransa Millî Kütüphanesi, Gallica); Tanbûrî Cemil Bey kendi taksimini çalıyor.
Hacı Ârif Bey'in odasında kanun çalan talebesi Kânûnî Eymen Talha Efendi.
Usul vurmada cihazın ses gecikmesi ölçülüp düşülüyor; metronom kilit ekranından da durduruluyor.

v1.5 · 25–28 Ekim 2026 · Ney ve kabak kemane

Ney simülatörü: delikleri kapat, üfle, perdeyi bul; kaynaklı parmak tablosuyla.
Itrî'nin odası kubbesi, çinileri ve ocağıyla yenilendi; Alâeddin Yavaşca'nın odasında talebesi kabak kemane çalıyor.
Nota yazıcıda insan sesiyle solfej, basılı kalan bağ, tek seferlik nokta: üçü de sizin önerinizdi.
Miras-ı Saz artık YouTube'da ve Facebook'ta da.
Sırada ne var? Bize yaz, birlikte karar verelim.

Gün gün ayrıntılı değişiklikler

28 Ekim 2026

Nota yazıcı: çalgı listesinde "Solfej": notalar insan sesiyle do, re, mi diye söylenir. "Noktalı" bir nota yazılınca kendiliğinden kalkar; "Bağ" sen kapatana kadar açık kalır ve yazdığın notaları zincir gibi bağlar. Üçü de ziyaretçi önerisi.
Meşkhâne: Alâeddin Yavaşca'nın odasına gramofon, İstanbul Radyosu plaketi, banker lambası, ud vitrini ve gerçek saati gösteren sarkaçlı duvar saati; odalar daha hızlı açılıyor.
Sözlük: "Meşkhâne" maddesinden 3D Meşkhâne'ye bağlantı. Alt bilgi: Facebook sayfamız.
Araçlar dizininde indirme sayılarının bir süre boş görünmesi düzeltildi.

27 Ekim 2026

Meşkhâne: Alâeddin Yavaşca'nın odası; talebesi Kemanezen Ali Ensar Efendi'ye dokununca kabak kemane çalar, kara tahtada Hicaz dersi.
Meşk aracı: A–B döngüsü sekme arka plandayken de dönüyor.

26 Ekim 2026

Ney simülatörü: sanal neyde "Delikler" görünümü; delikleri kapat ya da yarım kapat, "Üfle"ye basılı tut, nefesle doğuşkanları değiştir; makam perdeleri ve hedef perde alıştırması.
Meşkhâne, Itrî'nin odası: yarıya kadar İznik çinisi, kalem işi kubbe, köşe şöminesi, asılı seccade ve hilye; neyzen geleneksel tutuşla çalıyor.
Nota yazıcı: farklı perdeleri bağlayan "~" artık legato bağı olarak yazılıyor ve notalar ayrı çalınıyor.

25 Ekim 2026

Meşkhâne: Tanbûrî Cemil Bey'e dokununca kendi çaldığı Hicaz taksimi; Itrî'nin odasında ney taksimi.
Usuller aracı: çalarken usul değişince çalmanın durması düzeltildi.

24 Ekim 2026

Meşkhâne: Hacı Ârif Bey'in odasında kanun çalan talebesi Kânûnî Eymen Talha Efendi.
Usul vurma: "Gecikmeyi ölç" ile cihazın ses gecikmesi bir kez ölçülür, her dokunuştan düşülür. Metronom ve usuller aracı kilit ekranından çalınıp durdurulabiliyor.
Çalgı galerileri: 13 çalgıya yeni görseller; kemana yeni kayıtlar.
Bilgisayarda sağ altta küçük "Masaüstüne ekle" kartı; alt bilgide Instagram ve YouTube.

23 Ekim 2026

Meşkhâne açıldı: Kütüphane > "Meşkhâne (3D)". Avludan ustaların odalarına gir; odalarda telifi dolmuş gerçek taş plaklar çalar. Bestekâr sayfalarından da odaya gidilir.
İlk ziyarette dört adımlı rehber: bak, yürü, kapıya dokun, ustaya dokun.

22 Ekim 2026

Meşkhâne'nin ilk hâli: avlu, şadırvan, Itrî'nin odası ve sekiz usta odası.
Arama motorları için MIDI ve abc dosyaları dizin dışı; zararlı tarayıcı isteklerine erken engel.

20 Ekim 2026

Eser çalar: yatay telefonda ve küçük tablette bant tek satır.
Usul sayfası: alt bantta tempo düğmesi ses düzeyi gibi açılıyor; telefonda en çok iki satır.

18 Ekim 2026

Yeni araç: Türk Mûsıkîsi Usûlleri. Usuller kudüm canlandırmasıyla; tempo, velveleli, tam ekran, uygulama olarak kurulum.
Usul sayfaları: kalıbın solunda oynat düğmesi, yapışkan bantlar; saz değişince canlandırma da değişir (kudüm, bendir, tef, darbuka, davul).
Metronom: klasik sarkaçlı metronom (/araclar/metronom/): sürüklenebilir ağırlık, ölçü ve vurgu, ses türü.
Menü: Usuller üst menüde, Araçlar Kütüphane'de. Makam sayfasında "Makamın ailesi". Araçlar dizininde kurulum sayıları.
Ziyaretçi önerileri: usul geri sayımı kısaldı; usul vurmada düm sağda, tek solda; altyapıda karar perdesi seçimi.

17 Ekim 2026

Bolâhenk: ney, ud, tanbur, kanun, santur, cümbüş ve klasik kemençe varsayılan olarak Türk musikisinin esas akordunda (Nevâ = La 440) çalıyor; bir udînin uyarısıyla.
Nota düzeltmesi: Bir Gonca-femin'deki üç yanlış oktav, bir ziyaretçinin bildirimiyle düzeltildi.

16 Ekim 2026

Sanal çalgılar: perde klavyesinde iki oktav tuş sırası ve oktav kaydırma; çalma ayarlarında ahenk seçimi.
Arşive Kul Mehmed'in Hüseynî peşrevi; güvenlik ve görünüm düzeltmeleri.

15 Ekim 2026

Beni takip et: eser sayfasında mikrofonla; işaretli notayı çalınca nota ilerler.
Kulak eğitimi: "Hangi eser?" oyunu ve yenilenen alıştırma kartları. Akort aleti: makam seçimi.
Sanal çalgılar: usul eşliği ve canlı MIDI çıkışı. Makam ve usul sayfaları: öğrenme sırasına göre yeni düzen.
Sesler: ud kendi kayıtlarımızla, keman yeni kayıtlarla; solfejde gerçek insan sesi.

14 Ekim 2026

Usul sayfası: kalıp notayla (tek çizgili porte, velveleli), usul künyesi, aynı zaman sayılı öteki usuller.
Usul sınavı: usul vurma aracında 8 seviye; hepsini geçene öğrenme yolunda "Usul ustası" rozeti.

12 Ekim 2026

Sözlük: terim sayfalarında arşivden örnek eserler.

11 Ekim 2026

Güfte yazarına göre süzme: nota arşivinde artık güfte yazarı da seçilebiliyor (bestekâr süzgeci gibi aranabilir).
Başka bir yazımı: eser sayfasında, aynı eserin izinli başka bir kaynaktaki yazımına bağlantı ve iki yazım arasındaki farkların özeti. İlk örnek Tanbûrî Cemil Bey’in Nikrîz Longa’sı (neyzen.com, Mehmet Yücel’in izniyle).
Sanal çalgılarda klavye: perde klavyeli çalgılar Latin harfli olmayan ve F klavyelerde de aynı tuşlarla çalıyor.
Notayı indir kartında önizleme: eser sayfasındaki indirme kartında artık notanın ilk satırlarını gösteren kapak görseli var.

9 Ekim 2026

Sözlükte “Güfte dili”: hikâyelerde geçen eski güfte kelimeleri (mutrıb, zevk-âşinâ, gonca-fem, ankebut…) sözlüğe eklendi; hikâyedeki kelimeye dokununca anlamına, sözlük maddesinden de geçtiği hikâyeye gidilir.
Hikâye animasyonları: Çeşmidilber, Bir Gonca-femin, Ey Mutrıb ve Geçti o gamlı eyyâm hikâyeleri artık sahne sahne animasyonla izlenebiliyor; anlatıcı sesi isteğe bağlı, hoparlör düğmesiyle açılır.
Hikâyelerde kaynak araştırması: Çeşmidilber, Bir Gonca-femin, Ey Mutrıb ve Geçti o gamlı eyyâm hikâyelerinin kaynakları baştan incelendi; güvenilirlik etiketleri ve metinler düzeltildi. Kartlardaki yeni “Kaynaklar ne diyor?” bölümü belgelerde geçeni, biyografilerde anlatılanı ve bilinmeyeni ayırır.
Hikâye anlatıcısı: hikâye animasyonları artık sesli anlatılıyor; anlatıcıyı pencerenin üstündeki hoparlör düğmesiyle açıp kapatabilirsin.
Notayı indir: arşivdeki her eserin MIDI (AEÜ akortlu) ve abc dosyası artık hazır dosya olarak iner.
Küçük düzeltmeler: menüde Hatıralar'a “Yeni” etiketi; nota arşivi ve makam karşılaştırma sayfalarında bölüm aralıkları.
Kaynaklar sayfanın sonunda: kaynak gösterilen her yerde metnin yanında küçük bir işaret var; kaynaklar sayfanın en altında küçük yazıyla, birden çok kaynak varsa numaralı olarak listelenir.
Makam dizisini çalgıyla dinle: makam sayfasında dizi kanun, ney, ud, tanbur, klasik kemençe, bağlama, keman ya da santur sesiyle dinlenebiliyor.
Makam adının okunuşu: Türkçe dışındaki dillerde makam adı hece hece yazılıyor ve dinletilebiliyor.
Son güncelleme: makam, sözlük, bestekâr ve kişi sayfalarının altında içeriğin son güncellendiği tarih görünüyor.
Kanunda akort seçenekleri: varsayılan 72 eşit bölüme (yarım ses 6 mandal) ek olarak yarım sesi 5 ya da 7 mandala bölen kanunlar da seçilebiliyor.

8 Ekim 2026

Hızlı kulak testi: kulak eğitiminde yeni sekme; 5 soru, 2 dakika. Sonunda kulağına göre hangi alıştırmadan başlayacağın önerilir; öğrenme yolu sayfasından da açılır.
Yayın ilkeleri: yeni sayfa (alt bilgide): kaynak sırası, hikâyelerde güvenilirlik, telif kuralı, yapay zekâ kullanımı ve düzeltmeler. Makam atlasında öğrenme yolu: yoldaki makamlar halkayla işaretli, halka ilerledikçe dolar. Makam sayfasında abc gösteriminde donanım satırı.
Hatıralar ve hikâyeler: yeni sayfa (menüde Kütüphane altında); 18 hikâye, 10 bestekâr. Her hikâyenin kaynağı ve güvenilirliği (Belgelenmiş · Hatırat · Rivayet) gösterilir; eser hikâyeleri eser sayfasında, hatıralar bestekâr sayfasında. Sözlük artık menüde değil, Araçlar sayfasında.
Hatıralar: bestekâr sayfalarında yeni “Hatıraları” bölümü; ilk hatıra Tanbûrî Cemil Bey’in örümcek hikâyesi, sahne sahne animasyonuyla (rivayet olarak, kaynaklarıyla).
Yeni: ana sayfada “Son baktıkların” şeridi; makamlar listesinde harf dizini; 53 koma dairesinde 53 koma ile 12 eşit bölümü karşılaştıran tablo (sent, en yakın Batı sesi, sapma); sözlükte Pisagor koması, Holder koması, ses düzeni, orta ikili ve esnek perde.
Nota arşivi: süzgeçlerde her seçeneğin yanında eser sayısı; birden çok yüzyıl birlikte seçilebiliyor.
Eser sayfası: "Kaynak göster" ile kalıcı adres, İSNAD 2 dipnot ve kaynakça, APA 7 atıfı; notayı MIDI (AEÜ akortlu) ve abc olarak indirme; bestekârı tartışmalı 14 eserde kaynaklı not; Hicaz ailesinden 17 eserde uzman görüşü.
Makam sayfası: dizide her perdenin Batı notasına göre sent farkı, Scala akort dosyası (.scl), "Arşivde perde kullanımı" grafiği.
Bestekâr sayfaları: hocaları, talebeleri ve ailesi (meşk silsilesi; Wikidata ve TDV İslâm Ansiklopedisi).
Kanun: pes sıralar (La2–Mi3) gerçek kayıtla çalıyor; kayıt sonlarındaki hışırtı temizlendi; varsayılan akort bugünkü kanunlardaki 72 eşit bölüm (yarım ses 6 mandal), istersen AEÜ 53 koma.
Usuller: 17 usule İ. H. Özkan'ın kaynaklı velveleli kalıpları.
Sözlük: Ebced notası düzeltildi; Kantemir notası eklendi; ahenk tablosu Mansur temelli düzeltildi.
Çalgılar: 20 çalgıya 16.–17. yüzyıl bilgisi (Evliyâ Çelebi, Revânî); Vikipedi bağlantıları yerine bilgiler sayfada.
Makamlar: 76 makama kaynaklı seyir; 34 makamın güçlüsü kaynağa göre düzeltildi.
Usul sayfaları: "Kalıbı dinle". Öğrenme yolu: derslerde ders notu. Arşiv: 188 eserin adındaki yazım düzeltildi.

7 Ekim 2026

Eseri sanal çalgıda izle: eser, seçtiğin çalgının gerçek perdesinde çalar; kanunda mandal göstergesi.
"Hangi makamsın?" dinleyerek eleme testi; "Diziyi söyle": makam dizisini kendi ses aralığında söyle, mikrofonla puan al.
Usul metronomunda kayıtlı çalışmalar; akort aletinde hazır referanslar (415, 432, 440, 442, 466 Hz).
Sözlüğe 114 makam ve 16 çalgı maddesi; Irak ve Hisar perdelerinin yazımı düzeltildi.

4 Ekim 2026

Makam ve forma göre derlemeler (ör. Hicaz şarkılar); en çok indirilen notalar; notada hata bildirme.
İSAM makale taramasıyla 9 bestekârın yılları kaynağa göre düzeltildi.

2 Ekim 2026

Bütün eserlerin PDF notası hazır; yüzyıl ve seviye derlemeleri; güfte yazarı sayfaları.
151 bestekâra kaynaklı kısa biyografi (16 dil); 17 bestekârın yılları kaynaklara göre düzeltildi.

1 Ekim 2026

Sanal çalgıların her biri ve araçlar ayrı uygulama olarak kurulabiliyor; kanunda yakın görünüm ve yenilenen tahta.
Sözlüğe 46 usul ve form terimi.