Ders 5 / 19 · İlk makamlar
Rast
Türk makam müziğinin temel makamlarından biri; karar perdesi Rast (Sol), güçlüsü Neva'dır (Re). Çoğu makamın öğrenilmesine Rast ile başlanır.
Makam sayfasını oku
Dizisi, karar ve güçlü perdeleri, yapısı ve seyri.
Diziyi dinle
Çıkıcı ve inici dizi: karar perdesini kulağında tut.
Kulağını sına
Beş soru: çalınan dizi hangi makamın? En az dördünü bil.
Çal ve değerlendir
Mikrofonu aç, diziyi karardan karara yavaşça çal ya da söyle. Her perdenin kaç koma saptığı ölçülür; %70 ve üstü geçer.
Bu makamda bir eser çal
Nota arşivinden bir eseri çalıp notayı izle.
Ders notu
Yapısı
Rast perdesinde Rast beşlisi (T K S T) ile Neva perdesinde Rast dörtlüsünün (T K S) birleşmesinden oluşur.
Seyri
Çıkıcı bir seyir izler: güçlü Neva civarında gezinip karar perdesi Rast'ta durulur. İnerken Eviç perdesi yerine çoğunlukla Acem perdesi kullanılır.
Sözlükte
Karar perdesi Rast (Sol), güçlüsü Nevâ (Re) olan temel makam. Dizisi Rast beşlisi ile Nevâ'daki Rast dörtlüsünden oluşur; inerken Eviç yerine çoğunlukla Acem kullanılır. Sözlük maddesi
Arşivden örnek eserler (toplam 53)
- Yine Bir Gülnihal · Hammâmîzâde İsmâil Dede Efendi
- Nihansın Dîdeden Ey Mestinâzım · Hacı Fâik Bey
- Görsem Seni Doyunca · Hammâmîzâde İsmâil Dede Efendi
- Anlatayım Halimi Dildâre Ben · Tanbûrî Ali Efendi
- Dü-Şems · Fârâbî
Rast makamının sayfası: dizi, seyir ve bütün eserleri
İlgili kavramlar
- Rast: Türk müziği perde sisteminin başlangıç kabul edilen ana perdesi; Batı notasında Sol ile yazılır. Rast, Mâhur, Nihavend gibi makamlar bu perdede karar verir; bir oktav tizine Gerdâniye denir.
- Rast dörtlüsü: Tanini, büyük mücenneb ve küçük mücennebden (T K S: 9 + 8 + 5 koma) oluşan dörtlü; Rast perdesi üzerinde Rast–Dügâh–Segâh–Çârgâh perdelerini verir.
- Çıkıcı seyir: Ezginin karar ya da karar çevresinden başlayıp tiz bölgeye doğru ilerlediği, sonra karara döndüğü seyir türü. Uşşak ve Rast gibi makamlar bu türdendir.