Türk Mûsıkîsi Usûlleri
Bir usul seç ve oynat: kudüm, çalanın oturduğu yerden görünür; ekranın solu senin solun. Önünde kudüm varsa ekrana bakarak aynı elle aynı kudüme vurabilirsin. Tempoyu ayarla, istersen velveleli çal.
Usulün sayfası → Metronomda çal
Boşluk tuşu: çal / durdur · ← → önceki / sonraki usul
Ana ekranına ayrı bir uygulama olarak ekle: tek dokunuşla açılır, bağlantı olmadan da çalışır. Ücretsiz.
Usul nedir, kudüm nasıl çalınır?
Usul, Türk mûsikîsinde ezgiye eşlik eden, kuvvetli (düm) ve zayıf (tek, ke) vuruşlardan kurulu ritim kalıbıdır; kalıbın bir kez çalınmasına devir denir. Kudüm, meşin kaplı iki bakır tasa deve derisi gerilerek yapılan vurmalı çalgıdır; usul, özellikle Mevlevî mûsikîsinde onunla tutulur. Kudümzenin sağındaki büyük (pes) kudüme sağ zahmeyle düm, solundaki küçük (tiz) kudüme sol zahmeyle tek ve ke vurulur; sağ zahme küçük kudüme çaprazlanınca çıkan vuruş te'dir. Bu araçta kudüm çalanın gözünden çizilmiştir: önünde kudüm olan biri ekrana bakarak aynı eli aynı kudüme götürebilir.
Nasıl kullanılır?
- Listeden usulü seç ya da ‹ › oklarıyla usuller arasında gez; zamanı ve düm-tek kutuları hemen görünür.
- Oynat düğmesine ya da sazın çizimine dokun; vuruşlar çalanın gözünden canlanır.
- Tempoyu kaydırıcıyla ayarla; istersen Velveleli’yi seç, sazı (kudüm, bendir, tef, darbuka, davul) değiştir.
- Tam ekran düğmesiyle sahneyi büyüt; boşluk tuşu çalar ve durdurur, ← → usulü değiştirir.
Usuller ve düm-tek kalıpları
Usulün adına dokununca araçta açılır; “Eserler” o usuldeki eserlerin sayfasına gider.
| Usul | Zaman | Düm-tek kalıbı | Eserler |
|---|---|---|---|
| Nîm Sofyan | 2/4 | Düm · Tek | 15 eser |
| Semâî | 3/4 | Düm · Tek · Tek | 44 eser |
| Sofyan | 4/4 | Düm (2) · Tek · Ke | 51 eser |
| Türk Aksağı | 5/8 | Düm (2) · Tek (2) · Tek | 22 eser |
| Yürük Semâî | 6/8 | Düm · Tek · Tek · Düm · Tek (2) | 51 eser |
| Devr-i Hindî | 7/8 | Düm · Tek · Tek · Düm (2) · Tek (2) | 30 eser |
| Aksak | 9/8 | Düm (2) · Tek · Ke · Düm (2) · Tek (2) · Tek | 156 eser |
| Curcuna | 10/8 | Düm (2) · Tek · Ke (2) · Düm (2) · Tek (2) · Tek | 41 eser |
| Düyek | 8/8 | Düm · Tek (2) · Tek · Düm (2) · Tek (2) | 89 eser |
| Ağır Düyek | 8/4 | Düm · Tek (2) · Tek · Düm (2) · Tek (2) | 15 eser |
| Ağır Aksak | 9/4 | Düm (2) · Tek · Ke · Düm (2) · Tek (2) · Tek | 81 eser |
| 2+3+2+2+2+3 | 14/8 | — | |
| Nîmevsat | 13/8 | Tek · Ke · Tek · Ke (2) · Düm (4) · Düm (4) | 2 eser |
| Düyek (8/4) | 8/4 | Düm · Tek (2) · Tek · Düm (2) · Tek (2) | 89 eser |
| Devr-i Kebîr (28/8) | 28/8 | Düm (2) · Düm (2) · Tek (2) · Düm · Tek · Ke · Düm · Tek (2) · Tek (2) · Tek (2) · Düm (2) · Düm (2) · Ke (2) · Düm (2) · Tek · Ke … | 32 eser |
| Aksaksemâî | 10/8 | Düm (2) · Tek · Ke (2) · Düm (2) · Tek (2) · Tek | 104 eser |
| Devr-i Kebîr | 28/4 | Düm (2) · Düm (2) · Tek (2) · Düm · Tek · Ke · Düm · Tek (2) · Tek (2) · Tek (2) · Düm (2) · Düm (2) · Ke (2) · Düm (2) · Tek · Ke … | 32 eser |
| Zencîr | 120/4 | Düm (2) · Tek (4) · Tek (2) · Düm (2) · Düm (2) · Tek (2) · Tek · Ke · Düm (2) · Düm · Düm · Tek (2) · Tek (2) · Tek (2) · Düm (2) · Ke (2) … | 8 eser |
| Yürüksemâî II | 6/8 | — | 36 eser |
| Muhammes | 32/4 | Düm (2) · Tek · Ke · Düm (2) · Tek (2) · Düm (2) · Düm (2) · Tek (2) · Tek · Ke · Düm (2) · Tek (2) · Tek · Ke · Düm (2) · Ke (2) … | 21 eser |
| Yürüksemâî (6/4) | 6/4 | Düm · Tek · Tek · Düm · Tek (2) | 51 eser |
| Raksaksağı | 9/8 | Düm (2) · Tek (3) · Düm (2) · Tek (2) | 2 eser |
| Devr-i Hindî (7/8) | 7/8 | Düm · Tek · Tek · Düm (2) · Tek (2) | 30 eser |
| Mevlevî Evferi | 9/4 | Düm (2) · Tek · Ke · Düm (2) · Tek · Tek (2) | 2 eser |
| Aksak (9/4) | 9/4 | Düm (2) · Tek · Ke · Düm (2) · Tek (2) · Tek | 156 eser |
| Müsemmen | 8/8 | Düm (3) · Tek (2) · Tek (3) | 25 eser |
| Fahte | 20/4 | Düm (2) · Düm · Düm · Tek (2) · Tek (2) · Tek (2) · Düm (2) · Ke (2) · Düm (2) · Tek · Ke · Tek · Ke | 7 eser |
| Kapalı Curcuna | 10/8 | Düm (5) · Düm (2) · Tek (3) | 24 eser |
| Hâvî | 64/4 | Düm (2) · Tek · Tek · Düm (2) · Tek · Ke · Düm (2) · Tek · Ke · Tek · Ke · Düm (2) · Tek · Ke · Tek · Ke … | 2 eser |
| Ayîn Devr-i Revânı | 14/8 | Düm (3) · Düm (2) · Tek (2) · Düm (3) · Tek (2) · Tek (2) | 1 eser |
| Ağırevfer | 9/4 | Düm (2) · Tek · Ke · Düm (2) · Tek · Tek (2) | 13 eser |
| Kapalı Curcuna (10/16) | 10/16 | Düm (5) · Düm (2) · Tek (3) | 24 eser |
| Ağır Aksaksemâî | 10/4 | Düm (2) · Tek · Ke (2) · Düm (2) · Tek (2) · Tek | 10 eser |
| Hafîf | 32/4 | Düm · Tek · Tek (2) · Düm · Tek · Tek (2) · Düm (2) · Tek · Ke · Düm · Tek · Tek (2) · Düm (2) · Tek · Ke · Düm … | 18 eser |
| Nîmdevir | 18/4 | Düm (2) · Düm (2) · Tek (2) · Düm (2) · Düm (2) · Ke (2) · Düm (2) · Tek · Ke · Tek · Ke | 1 eser |
| Durak Evferi | 21/4 | Tek · Ke · Tek · Ke (2) · Düm (4) · Düm (4) · Tek (4) · Tek (4) | 3 eser |
| Darb-ı Fetih | 88/4 | Düm (2) · Tek · Ke · Düm (2) · Tek · Ke · Tek · Ke · Düm (2) · Tek · Ke · Düm (2) · Tek (2) · Düm (2) · Tek (2) · Düm (2) … | 5 eser |
| Çiftesofyan | 9/8 | Düm (2) · Tek (2) · Düm (2) · Tek (3) | 7 eser |
| Şarkı Devr-i Revânı | 13/4 | — | 5 eser |
| Frenkçîn | 12/8 | Düm · Düm (2) · Düm · Düm (2) · Tek · Ke · Tek · Ke · Tek · Ke | 1 eser |
| Senginsemâî | 6/4 | Düm · Tek · Tek · Düm · Tek (2) | 44 eser |
| Sofyan (4/8) | 4/8 | Düm (2) · Tek · Ke | 51 eser |
| Evfer | 9/8 | Düm (2) · Tek · Ke · Düm (2) · Tek · Tek (2) | 9 eser |
| Devr-i Revân-ı Hindî | 14/8 | Düm (3) · Düm (2) · Tek (2) · Düm (3) · Tek (2) · Tek (2) | 25 eser |
| Ağırçenber | 24/2 | Düm (2) · Tek · Ke · Düm (2) · Düm · Düm · Tek (2) · Tek (2) · Tek (2) · Düm (2) · Ke (2) · Düm (2) · Tek · Ke · Tek · Ke | 7 eser |
| Hafîf (32/2) | 32/2 | Düm · Tek · Tek (2) · Düm · Tek · Tek (2) · Düm (2) · Tek · Ke · Düm · Tek · Tek (2) · Düm (2) · Tek · Ke · Düm … | 18 eser |
| Nîmhafîf | 16/4 | Düm · Tek · Tek (2) · Düm · Tek · Tek (2) · Düm · Tek · Düm · Düm · Tek (2) · Tek · Ke | 1 eser |
| Aydın | 9/8 | — | 6 eser |
| Devr-i Hindî II | 7/8 | — | 1 eser |
| Fireng-i Fer | 28/4 | Düm (2) · Düm (4) · Düm (2) · Düm (4) · Düm (2) · Tek (2) · Düm (2) · Düm (2) · Ke (2) · Düm (2) · Tek · Ke · Tek · Ke | 1 eser |
| Hafîf (32/8) | 32/8 | Düm · Tek · Tek (2) · Düm · Tek · Tek (2) · Düm (2) · Tek · Ke · Düm · Tek · Tek (2) · Düm (2) · Tek · Ke · Düm … | 18 eser |
| Yürüksemâî II (6/4) | 6/4 | — | 36 eser |
| Ağırsenginsemâî | 6/2 | Düm · Tek · Tek · Düm · Tek (2) | 2 eser |
| Çenber | 24/4 | Düm (2) · Tek · Ke · Düm (2) · Düm · Düm · Tek (2) · Tek (2) · Tek (2) · Düm (2) · Ke (2) · Düm (2) · Tek · Ke · Tek · Ke | 9 eser |
| Devr-i Kebîr (14/2) | 14/2 | Düm · Düm · Tek · Düm (2) · Tek (2) · Tek (2) · Düm · Tek (2) · Tek · Ke | 32 eser |
| Evsât | 26/8 | Tek · Ke · Tek · Ke (2) · Düm (2) · Tek (2) · Düm (2) · Düm (2) · Tek (2) · Tek · Ke (2) · Düm (4) · Düm (4) | 5 eser |
| Devr-i Turan II | 7/16 | Düm (2) · Tek (2) · Tek (3) | 1 eser |
| Bektâşî Raksı | 16/8 | Düm (3) · Düm (2) · Tek (2) · Düm (2) · Tek (2) · Düm (3) · Tek (2) | 1 eser |
| Devr-i Turan | 7/8 | Düm (2) · Tek (2) · Tek (3) | 1 eser |
| Berefşan | 32/8 | Düm (4) · Tek (2) · Düm (4) · Tek (2) · Düm (4) · Düm (2) · Tek (2) · Düm (2) · Düm (2) · Ke (2) · Düm (2) · Tek · Ke · Tek · Ke | 3 eser |
| Katikofti | 8/8 | — | 1 eser |
| Türkdarbı | 14/4 | — | 1 eser |
| Nîmevsat (13/4) | 13/4 | Tek · Ke · Tek · Ke (2) · Düm (4) · Düm (4) | 2 eser |
| Çiftedüyek | 16/4 | Düm (2) · Tek (4) · Tek (2) · Düm (2) · Düm (2) · Tek (2) · Tek · Ke | 6 eser |
| Remel | 28/2 | Düm (2) · Tek · Ke · Düm (2) · Tek · Ke · Tek · Ke · Düm (2) · Tek · Ke · Düm (2) · Düm (2) · Tek (2) · Düm · Tek … | 2 eser |
| Darb | 6/4 | Düm (2) · Tek (4) | 5 eser |
| Mürekkep Nîm Sofyan | 6/8 | Düm (3) · Tek (3) | |
| Iraksak | 9/8 | — | 1 eser |
| Aksaksemâî Evferi | 10/8 | Düm (2) · Tek (3) · Düm (2) · Tek · Tek (2) | 2 eser |
| İkiz Aksak | 12/8 | — | 1 eser |
| Mürekkep Sofyan | 12/8 | — | 1 eser |
| Semâî (3/8) | 3/8 | Düm · Tek · Tek | 44 eser |
| Oynak | 9/8 | Düm · Tek · Tek · Düm (2) · Tek (2) · Tek (2) | 2 eser |
| Lenk Fahte | 10/4 | Düm (2) · Tek (3) · Düm · Tek (2) · Tek · Ke | 2 eser |
| Fer'i Muhammes (16/8) | 16/8 | — | 1 eser |
| Nîmsakîl | 24/4 | Düm (2) · Tek · Ke · Düm (2) · Tek · Ke · Tek · Ke · Düm (2) · Tek (2) · Tek (2) · Ke (2) · Düm (2) · Tek · Ke · Tek … | 1 eser |
| Beste Devr-i Revânı | 26/4 | — | |
| Remel (28/4) | 28/4 | Düm (2) · Tek · Ke · Düm (2) · Tek · Ke · Tek · Ke · Düm (2) · Tek · Ke · Düm (2) · Düm (2) · Tek (2) · Düm · Tek … | 2 eser |
| Muhammes (32/8) | 32/8 | Düm (2) · Tek · Ke · Düm (2) · Tek (2) · Düm (2) · Düm (2) · Tek (2) · Tek · Ke · Düm (2) · Tek (2) · Tek · Ke · Düm (2) · Ke (2) … | 21 eser |
| Nîmberefşan (16/8) | 16/8 | Düm (2) · Tek · Düm (2) · Tek · Düm (2) · Düm · Tek · Düm · Düm · Tek (2) · Tek · Ke | 1 eser |
| Darbeyn | 28/4 | — | 1 eser |
| Evsât (26/4) | 26/4 | Tek · Ke · Tek · Ke (2) · Düm (2) · Tek (2) · Düm (2) · Düm (2) · Tek (2) · Tek · Ke (2) · Düm (4) · Düm (4) | 5 eser |
| Çenber (12/2) | 12/2 | — | 9 eser |
| Sakîl | 48/4 | Düm (2) · Tek · Ke · Düm (2) · Tek · Ke · Tek · Ke · Düm (2) · Tek · Ke · Düm (2) · Tek (2) · Tek (2) · Düm (2) · Düm (2) … | 2 eser |
| Frenkçîn (12/4) | 12/4 | Düm · Düm (2) · Düm · Düm (2) · Tek · Ke · Tek · Ke · Tek · Ke | 1 eser |
| Devr-i Revân | 14/8 | Düm (3) · Düm (2) · Tek (2) · Düm (3) · Tek (2) · Tek (2) | 3 eser |
| Bektâşî Devr-i Revânı | 13/8 | — | 1 eser |
| Fer | 16/4 | Düm (2) · Tek · Ke · Düm (2) · Tek (2) · Düm · Tek · Düm · Düm · Tek (2) · Tek · Ke | 1 eser |
| Türkaksağı (5/4) | 5/4 | Düm (2) · Tek (2) · Tek | 22 eser |
| Mürekkep Semâî | 9/8 | Düm (3) · Tek (3) · Tek (3) | |
| Ceng-i Harbî | 10/8 | Düm · Tek · Düm · Tek · Düm · Tek · Tek · Düm · Tek · Tek | |
| Tek Vuruş | 11/8 | Düm (2) · Tek (2) · Tek · Düm (2) · Tek (2) · Tek (2) | |
| Nîm Çenber | 12/4 | Düm (2) · Tek · Tek · Düm (2) · Tek (2) · Tek (2) · Tek · Ke | |
| Raksân (Bektâşî Raksânı) | 15/8 | Düm · Tek · Tek · Düm (2) · Tek · Ke (2) · Düm (2) · Tek (2) · Tek · Ke (2) | 1 eser |
| Hezeç | 22/4 | Düm (2) · Düm · Düm · Tek (2) · Düm · Düm · Tek (2) · Düm (2) · Tek (2) · Düm (2) · Tek (2) · Tek · Ke · Tek · Ke |
Sık sorulan sorular
Bu araç metronomdan nasıl ayrılır?
Metronom her vuruşu aynı tıkla verir. Bu araç usulün düm-tek kalıbını çalar: düm pes ve güçlü, tek tiz ve hafif, ke ara vuruştur. Aksak usullerde uzun ve kısa zamanlar doğru yerde duyulur. Yalnız hız tutmak için sitedeki metronomu kullanabilirsin.
Aksak usul nedir?
Zamanları eşit gruplara bölünmeyen usullerdir: 9/8’lik Aksak 2+2+2+3, 7/8’lik Devr-i Hindî 3+2+2, 5/8’lik Türk Aksağı 2+3 diye gruplanır. Sahnedeki düm-tek kutuları bu grupları genişlikleriyle gösterir.
Velveleli usul nedir?
Velvele, usulün uzun zamanlarını küçük vuruşlara bölüp süsleyerek vurmaktır. “Velveleli” seçilince uzun düm ve tekler “te-ke” ara vuruşlarıyla doldurulur; Devr-i Kebîr gibi velvele formülü kaynaklarda bulunan usuller kaynaktaki hâliyle çalınır.
Saz neden çalanın gözünden çizildi?
Önünde saz olan biri ekrana bakarak aynı eli aynı yere götürebilsin diye: ekranın solu çalanın solu, sağı sağıdır. Kudümde sağdaki büyük kudüme sağ elle düm, soldaki küçük kudüme sol elle tek ve ke vurulur.
Ücretli mi, internetsiz çalışır mı?
Ücretsizdir ve hesap gerektirmez. Uygulama olarak eklersen tam ekran açılır ve bağlantı olmadan da çalışır.