Mazmuna geç
Miras-ı Saz

Sapak 5 / 19 · Ilkinji makamlar

Rast

Türk makam sazynyň esasy makamlarynyň biri; tonika perdesi Rast (Sol), dominantasy Nawa (Re). Makamlaryň köpüsini öwrenmek Rastdan başlanýar.

  1. Makam sahypasyny oka

    Gammasy, tonika we güýçli perdeleri, gurluşy we seýri.

  2. Gammany diňle

    Ýokarlanýan we aşaklaýan gamma: tonika perdesini gulagyňda sakla.

  3. Gulagyňy syna

    Bäş sorag: çalnan gamma haýsy makama degişli? Iň azyndan dördüsini dogry tap.

  4. Çal we bahalandyr

    Mikrofony aç, gammany tonikadan tonika çenli haýal çal ýa-da aýt. Her perdäniň näçe komma süýşendigi ölçülýär; 70% we ondan ýokarysy geçýär.

  5. Bu makamda bir eser çal

    Notalar arhiwinden bir eser çal we notany yzarla.

Sapak belligi

Gurluşy

Rast perdesindäki Rast pentahordy (T K S T) bilen Nawa perdesindäki Rast tetrahordynyň (T K S) birleşmeginden emele gelýär.

Seýri

Ýokary galýan heň ösüşine eýerýär: dominanta Nawanyň töwereginde aýlanyp, tonika perdesi Rastda durýar. Aşak düşende Ewiç perdesiniň ýerine köplenç Ajem perdesi ulanylýar.

Sözlükde

Tonika perdesi Rast (Sol), dominantasy Nawa (Re) bolan esasy makam. Gammasy Rast pentahordy bilen Nawadaky Rast tetrahordyndan ybarat; aşak düşülende Ewiç perdesiniň ýerine köplenç Ajem ulanylýar. Sözlük maddasy

Arhiwden mysal eserler (jemi 53)

Rast makamynyň sahypasy: ses hatary, seýri we ähli eserleri

Baglanyşykly düşünjeler

  • Rast: Türk sazy perde ulgamynyň başlangyç hasaplanýan esasy perdesi; Günbatar notasynda Sol bilen ýazylýar. Rast, Mahur, Nihawend ýaly makamlar şu perdede tonikada durýar; bir oktawa tizine Gerdanýe diýilýär.
  • Rast tetrahordy: Tanini, uly müjenneb we kiçi müjennebden (T K S: 9 + 8 + 5 komma) ybarat tetrahord; Rast perdesiniň üstünde Rast–Dügäh–Segäh–Çargäh perdelerini berýär.
  • Çykyjy seýir: Heňiň tonikadan ýa-da onuň töwereginden başlap tiz bölege tarap ilerleýän, soň tonikada tamamlanýan seýir görnüşi. Uşşak we Rast ýaly makamlar şu görnüşdendir.