Makam sazy gurallary

Usul türk sazynda urgularyň düm (pes we güýçli) we tek (zil we ýeňil) hökmünde belli bir galyp bilen tertiplenýän ritm gurluşydyr. Aksak usullarda (meselem 7/8 ýa-da 9/8) urgular deň uzynlykda däl. Metronom her urgyny birmeňzeş çyrtyldy bilen berýär; Türk sazynyň usullary guraly saýlan usulyňy düm we tek urgulary bilen kudüm, bendir, def, darbuka ýa-da dawulda çalýar.

Mikrofony aç we sazyňdan ýeke-täk bir ses çal. Sazlaýjy sesiň ýygylygyny ölçeýär, 53 kommalyk ulgamda iň ýakyn perdäni we sesiň şol perdeden näçe komma pes ýa-da ýokarydygyny görkezýär. Esasy Lýa ýygylygyny (adaty ýagdaýda 440 Hz) üýtgedip bilersiň. Mikrofon sesi diňe seniň brauzeriňde işlenýär, hiç ýere iberilmeýär.

Saýlan perdeleriň interwallaryny komma esasynda hasaplaýar we Arel-Ezgi-Uzdilek nazaryýetindäki dörtlükler we bäşlikler (Rast, Uşşak, Buselik, Kürdi, Hijaz, Çargäh…) bilen deňeşdirýär. Soňra saýtdaky makamlaryň gammalarynda şol perdeleriň hut şol durşuna geçýän makamlaryny, ondan soň şol bir jynsy başga bir perdede saklaýan makamlary sanawa alýar.

Perde atlary ýa-da harplar bilen (la, si-5, do+4) ýazýarsyň; AEÜ belgileri, bitinden 64-lige çenli dowamlylyklar, nokat we goşa nokat, liga, triol, forşlag, fermata, gaýtalama, 1-nji we 2-nji wolta, bölüm ýazgysy (Hâne, Teslim), segno we coda goldanylýar. Makam saýlananda açar belgileri ýazylýar. Diňläp we MusicXML, SVG ýa-da PDF görnüşinde ýükläp bolýar.

Sazyň perdeleri mikrofondan ýa-da ses faýlyndan ölçülýär we paýlanyşy ussatlaryň ýerine ýetirişinden alnan 20 makamyň paýlanyşy bilen deňeşdirilýär. Doly ýazgyda makam takmynan üçden iki ýagdaýda, ilkinji üçlükde 88% dogry; gysga böleklerde görkeziji pes. Nusgasy ýok makamlar iň ýakynyna meňzedilýär, netijäni teklip hökmünde kabul et.

Burdon (dem) türgenleşik wagtynda yzygiderli eşidilip durýan durnukly sesdir. Makamyň tonika perdesinde burdon ýaňlanyp durka gammany çalmak her perdäniň tonika garanda interwalyny eşitmegi we perdeleri dogry basmagy (intonasiýany) ösdürýär.

Ýok. Ähli gurallar brauzerde mugt işleýär, hasap açmak gerek däl. Isleseň, saýty telefonyňa programma hökmünde goşup, internetsiz hem açyp bilersiň.

Ähli gurallar oktawany 53 kommaga bölýän Arel-Ezgi-Uzdilek (AEÜ) ulgamyny ulanýar: bakiýe 4, kiçi müjenneb 5, uly müjenneb 8, tanini 9 kommadyr. Perde atlary Rast perdesi Sol hasap edilip berilýär; notalar däbe görä sesiň bir oktawa ýokarsynda ýazylýar.

Heň gözlegi guralynda (Bu heň haýsy eserde?) aňyňdaky heňi perde klawiaturasynda çal. Gözleg perdeleriň özüne däl-de aralyklaryna seredýär, şonuň üçin haýsy perdeden başlaýanyň tapawudy ýok; nota arhiwindäki eserler iň uzyn gabat gelme boýunça tertiplenýär. Interwal nusgalary bolsa her interwaly şol interwal bilen başlaýan eserler arkaly diňledýär.