İçeriğe geç
Miras-ı Saz

Online Klasik kemençe çal

Armut biçimli, diz üzerinde dik tutularak çalınan üç telli yaylı çalgıdır; İstanbul kemençesi olarak da bilinir.

Dizi

Klavyede A S D F G H J K tuşları dizinin sekiz perdesini çalar.

Önerine açığız.

Telefonu yan çevirirsen veya tam ekrana geçersen enstrüman daha büyük görünür.

Karar perdesi Güçlü perdesi Kendi mandal ayarı olan sıra

Klavye: yukarı ve aşağı ok sıra seçer, Boşluk veya Enter çalar, artı ve eksi seçili sıranın mandalını bir koma oynatır.

Sağ taraftan dokun veya kaydır; soldaki etiketlere dokununca sıra seçilir. iPhone'da ses gelmiyorsa sessiz modu kapat.

Mandallar

Her perdeyi koma koma pestleştir veya tizleştir. Ayar, kendi ayarı olmayan bütün sıralara uygulanır.

Sıra mandalı

Tek bir sırayı perde ayarından ayrı ayarla. Ayarlanmayan sıralar perde ayarını izler.

Klasik kemençe hakkında

Kısaca

  • Ailesi: Yaylı, perdesiz (lir ailesi)
  • Kökeni: Bizans lirinden; 19. yüzyılda Osmanlı klasik müziğinin başlıca yaylısı oldu
  • Gövde ve malzeme: Tek parça ağaçtan oyma, armut biçimli gövde; iki D biçimli ses deliği
  • Ölçüler: Yaklaşık 40–41 cm boy, 14–15 cm en; titreşen tel boyu 25,5–26 cm
  • Teller ve akort: Üç tel (bağırsak, pes tel sırmalı); yegâh, rast, nevâ
  • Çalınışı: Diz üstünde dik tutulur; teller yandan tırnak dipleriyle dokunarak basılır
  • Başka adları: Armudî kemençe, İstanbul kemençesi, Politikí lýra
  • 16.–17. yüzyıl: Revânî'nin İşaretnâme'sinde kemençe adı geçer; Evliyâ Çelebi'nin anlattığı kemençe üç-dört telliydi, dizde tellere tırnakla dokunularak çalınırdı[1, 2, 3]

Başlarken: çeşitleri, ölçüleri, akordu

  • Ölçüler: 40–41 cm boyunda, 14–15 cm enindedir; titreşen tel boyu yaklaşık 26 cm'dir.
  • Akort: Üç tel yegâh (pes Re), rast (Sol) ve nevâ (Re) seslerine akortlanır.
  • Çalış: Perdeler tellere tırnakla yandan dokunarak bulunur; yay avuç içi yukarı bakarak tutulur.
  • Karadeniz kemençesinden farkı: Karadeniz kemençesi 56 cm'dir, telleri Mi, La, Re'ye akortlanır ve parmak ucuyla basılır.[1]

Tarihçe

Armudi kemençe de denir; 17. yüzyılda İstanbul'da gelişti ve klasik Türk musikisinin başlıca yaylı çalgısı oldu. Tanbûrî Cemil Bey ve Kemânî Tatyos Efendi gibi ustalar onu büyük bir icra geleneğine dönüştürdü.

Yapısı

Armut biçimli küçük bir gövde, kısa bir boyun ve üç telden oluşur; gövdede iki yarım ay biçimli ses deliği bulunur.

Nasıl çalınır

Dizin üzerinde dik tutulur ve yayla çalınır; parmakların tırnak dipleri telin yanına dokunarak ses elde edilir, bu yüzden çok ince aralıklar ve kaydırmalar mümkündür.

Çalışırken işine yarar

Proje notları
  • Ses sistemi: Arel-Ezgi-Uzdilek perdeleri, oktavı 53 eşit parçaya (Holder koması, ≈22,6 sent) bölen bir ölçekte gösterilir; bu, kuramın Pisagor oranlarına dayanan perdelerinin yakın bir karşılığıdır. Her perde, harf konumu artı mandal kaydırması olarak hesaplanır; referans La4 = 440 Hz.
  • Aralık kısaltmaları: B = bakiye (4), S = küçük mücenneb (5), K = büyük mücenneb (8), T = tanini (9), A = artık ikili (12–13 koma).
  • Ses: gerçek kanun kayıtları, perdeye göre koma hassasiyetinde ayarlanır. Sentez seçeneğinde her sıra hafif farklı akortlu üç tel olarak üretilir.
  • Mandallar: perde bazında ayar varsayılandır; istenen sıra ayrıca ayarlanabilir. Makam ön ayarları perde bazındadır.
  • Bilinen sınırlar: perde adları Rast (Sol) referanslı; makam ön ayarları uzman doğrulaması bekliyor.

Klasik kemençe hakkında sık sorulan sorular

Sanal kemençeyi nasıl çalarım?

Gerçekçi görünümde kemençe dik durur ve perdeler tellerin üzerinde parmak yerleri olarak işaretlenir; dokunarak, tıklayarak ya da parmağını kaydırarak çalarsın. Klavyede A–K ilk oktavı, Q–U ikinci oktavı verir. "Görünüm" menüsünden sade tuş dizisine geçebilir, telefonda ekranı yan çevirerek ya da tam ekranla çalgıyı büyütebilirsin.

Sanal kemençede makamlar nasıl çalınır?

Gerçek kemençede icracı komaları tırnağıyla, parmak yerini milim milim kaydırarak bulur. Sanal kemençede makam şeridinden bir makam seçmen yeterli: perdeler o makamın koma değerleriyle, kararından başlayarak iki oktav boyunca dizilir. Karar ve güçlü perdeleri renkle işaretlenir; böylece Uşşak'tan Hüzzam'a kadar makamların dizilerini kulakla karşılaştırabilirsin.

Sanal kemençenin sesi kimden?

Sesler, CompMusic projesi için Ajay Srinivasamurthy'nin Freesound'da paylaştığı ve Neva Günaydın'ın kemençeyle çaldığı "Scale of Ussak Makam" kaydından tek tek kesilmiştir (CC BY 4.0). Her perde en yakın kayıttan koma hassasiyetinde ayarlanır. Kayıtlar yüklenene kadar sentez ses duyulur; "Sentez" seçeneğine de geçebilirsin.

Bir eseri sanal kemençede nasıl çalışırım?

Nota arşivinde bir peşrev ya da şarkı açıp "Eseri öğren" bölümündeki "Sanal çalgıda çal" adımında kemençeyi seç; sanal kemençe eserin makamıyla açılır. Eseri yavaşlatılmış tempoda dinleyip cümle cümle perdeleri sanal kemençede bulmak, gerçek çalgıya geçmeden önce kulağı hazırlar.

Kaynaklar

  1. TDV İslâm Ansiklopedisi
  2. Vikipedi
  3. ozanyarman.com