Online Ney çal

Kamıştan yapılan, önde altı arkada bir delikli, üflenerek çalınan çalgıdır; tasavvuf ve klasik Türk müziğinin sesidir.

Dizi

Klavyede A S D F G H J K tuşları dizinin sekiz perdesini çalar.

Önerine açığız.

Telefonu yan çevirirsen veya tam ekrana geçersen enstrüman daha büyük görünür.

Karar perdesi Güçlü perdesi Kendi mandal ayarı olan sıra

Klavye: yukarı ve aşağı ok sıra seçer, Boşluk veya Enter çalar, artı ve eksi seçili sıranın mandalını bir koma oynatır.

Sağ taraftan dokun veya kaydır; soldaki etiketlere dokununca sıra seçilir. iPhone'da ses gelmiyorsa sessiz modu kapat.

Mandallar

Her perdeyi koma koma pestleştir veya tizleştir. Ayar, kendi ayarı olmayan bütün sıralara uygulanır.

Sıra mandalı

Tek bir sırayı perde ayarından ayrı ayarla. Ayarlanmayan sıralar perde ayarını izler.

Ney hakkında

Kısaca

Ailesi: Üflemeli; kenarından eğik üflenen kamış flüt
Kökeni: Mezopotamya ve eski Mısır; adı Farsça 'nây' (kamış)
Bilinen ilk izleri: Yaklaşık 4500 yıl öncesine giden Mısır ve Sümer kanıtları
Gövde ve malzeme: Dokuz boğumlu kamış; ucunda boynuz başpâre, uçlarda metal parazvâne
Delikler: Önde 6, arkada 1 (başparmak deliği)
Akort ya da ses alanı: Usta neyzen üç oktavı aşar; boyuna göre Şah, Mansur, Kız gibi ahenkler
Kullanıldığı müzikler: Mevlevî âyini, tasavvuf ve klasik Türk müziği; Arap ve Fars müziği
16.–17. yüzyıl: Revânî'nin İşaretnâme'sinde anılır; Evliyâ Çelebi on iki çeşit neyden söz eder, saydığı adlar arasında şah, mansur, bolâhenk ve süpürde de vardır^{[1, 2, 3]}

Başlarken: çeşitleri, ölçüleri, akordu

Yapı: Dokuz boğumlu tek parça kamıştan yapılır; biri arkada olmak üzere yedi deliği vardır.
Ahenkler: Esas neyler kız, mansur, şah, dâvud ve bolâhenktir, aralarında birer tam ses vardır; ara neylerle 12, yarım boy nısfiyelerle 24 tür eder.
Koruma: İlk ve son boğuma takılan metal halkalar (parazvâne) kamışın çatlamasını önler.
Ney seçimi: MEB müzik okulları ney modülünde öğrencinin boyuna, kol ve parmak uzunluğuna uygun neyi seçebilmesi bir kazanım olarak yer alır.^{[1, 4]}

Tarihçe

Kamıştan yapılan ve binlerce yıllık geçmişi olan üflemeli çalgıdır. Mevlevî geleneğinde ilahi aşkın simgesi sayılır; Mevlânâ'nın Mesnevî'si neyin dilinden başlar.

Yapısı

Dokuz boğumlu bir kamıştan yapılır; önde altı, arkada bir delik açılır. Üst ucuna manda boynuzu ya da kemikten başpâre takılır. Boyuna göre (Kız, Mansur, Şah vb.) ses yüksekliği değişir.

Nasıl çalınır

Başpâre dudaklara hafifçe dayanır ve hava kamışın kenarına eğik üflenir. Başı çevirme, deliği yarı kapama ve nefes gücüyle koma aralıkları elde edilir.

Çalışırken işine yarar

Ney: tarihçe, yapı ve ses örnekleri Nota arşivi: eserleri dinle, birlikte çal Koma akort aleti Türk Mûsıkîsi Usûlleri Öğrenme yolu

Makam dersleri Hicaz Rast Uşşak Nihavend Hüseyni Segâh

Proje notları

Ses sistemi: Arel-Ezgi-Uzdilek perdeleri, oktavı 53 eşit parçaya (Holder koması, ≈22,6 sent) bölen bir ölçekte gösterilir; bu, kuramın Pisagor oranlarına dayanan perdelerinin yakın bir karşılığıdır. Her perde, harf konumu artı mandal kaydırması olarak hesaplanır; referans La4 = 440 Hz.
Aralık kısaltmaları: B = bakiye (4), S = küçük mücenneb (5), K = büyük mücenneb (8), T = tanini (9), A = artık ikili (12–13 koma).
Ses: gerçek kanun kayıtları, perdeye göre koma hassasiyetinde ayarlanır. Sentez seçeneğinde her sıra hafif farklı akortlu üç tel olarak üretilir.
Mandallar: perde bazında ayar varsayılandır; istenen sıra ayrıca ayarlanabilir. Makam ön ayarları perde bazındadır.
Bilinen sınırlar: perde adları Rast (Sol) referanslı; makam ön ayarları uzman doğrulaması bekliyor.

Ney hakkında sık sorulan sorular

Sanal neyi nasıl çalarım?

Gerçekçi görünümde ney yatay çizilir: alttaki gövde birinci oktavı, üstteki soluk eşi ikinci oktavı çalar. Deliklere dokunarak ya da parmağını kaydırarak çalarsın; üflemen gerekmez. Klavyede A–K ilk oktavı, Q–U ikinci oktavı çalar. Telefonda ekranı yan çevirirsen ya da tam ekrana geçersen ney büyür ve deliklere dokunmak kolaylaşır.

Sanal ney makamın komalarını nasıl verir?

Gerçek neyde komalar nefes gücü, baş açısı ve delikleri yarı kapamayla elde edilir. Sanal ney seçtiğin makamın her perdesini doğrudan koma değerinde çalar; makam şeridinden 150'yi aşkın makam arasından seçim yapabilirsin. Karar ve güçlü perdeleri renkle işaretlenir, bu da taksimin dayandığı perdeleri görmeyi kolaylaştırır.

Sanal neydeki ses gerçek bir ney mi?

Evet. Sesler, CompMusic projesi için Ajay Srinivasamurthy'nin Freesound'da paylaştığı "Scale of Huzzam Makam" kaydından tek tek kesilip işlenmiştir (CC BY 4.0). Her perde en yakın kayıttan koma hassasiyetinde ayarlanır. Kayıtlar yüklenene kadar sentez ses duyulur; "Sentez" seçeneğiyle istediğin zaman üretilmiş sese geçebilirsin.

İlahi ve âyin ezgilerini sanal neyde çalışabilir miyim?

Evet. Nota arşivindeki bir eserin "Eseri öğren" bölümünde "Sanal çalgıda çal" adımından neyi seçersen sanal ney eserin makamıyla açılır. Gerçek neyde ses çıkarmayı öğrenirken sanal neyde perdelerin yerini ve makam dizilerini önceden tanımak, çalışmayı hızlandırır.

Kaynaklar

TDV İslâm Ansiklopedisi
Vikipedi
ozanyarman.com
tymm.meb.gov.tr