Online Ud çal

Derin, armut biçimli gövdeli ve perdesiz saplı, mızrapla çalınan telli çalgıdır.

Dizi

Klavyede A S D F G H J K tuşları dizinin sekiz perdesini çalar.

Önerine açığız.

Telefonu yan çevirirsen veya tam ekrana geçersen enstrüman daha büyük görünür.

Karar perdesi Güçlü perdesi Kendi mandal ayarı olan sıra

Klavye: yukarı ve aşağı ok sıra seçer, Boşluk veya Enter çalar, artı ve eksi seçili sıranın mandalını bir koma oynatır.

Sağ taraftan dokun veya kaydır; soldaki etiketlere dokununca sıra seçilir. iPhone'da ses gelmiyorsa sessiz modu kapat.

Mandallar

Her perdeyi koma koma pestleştir veya tizleştir. Ayar, kendi ayarı olmayan bütün sıralara uygulanır.

Sıra mandalı

Tek bir sırayı perde ayarından ayrı ayarla. Ayarlanmayan sıralar perde ayarını izler.

Ud hakkında

Kısaca

Ailesi: Telli, mızraplı (kısa saplı, perdesiz lavta ailesi)
Kökeni: Orta Doğu; Fars barbatıyla akraba, Avrupa lavtasının atası sayılır
Gövde ve malzeme: Yaklaşık 20 ince dilimden armut biçimli derin tekne; çoğunlukla üç ses deliği
Teller: Altı grup (beş çift ve bir tek), toplam 11 tel
Perdeler: Perdesiz; her koma aralığı parmak yeriyle çalınır
Çalınışı: Kucakta yatay tutulur, uzun ve esnek mızrapla
Kullanıldığı müzikler: Türk, Arap ve İran klasik müziği; fasıl ve taksim
16.–17. yüzyıl: Revânî'nin İşaretnâme'sinde anılır; Evliyâ Çelebi'nin zamanında halk tanburu daha çok sevdiği için ud pek rağbet görmüyordu^{[1, 2]}

Başlarken: çeşitleri, ölçüleri, akordu

Türk ve Arap udu: Yapıca neredeyse aynıdır; Arap udunun tel boyu yaklaşık 1 cm uzundur (59,5 cm) ve bir ses pes akortlanır.
Teller: Bam teli dışındaki beş tel çifttir.
Akort: Tizden pese gerdâniye (Sol), nevâ (Re), dügâh (La), hüseynîaşiran (Mi), kaba bûselik (Si) ve kaba ırak (Fa diyez) ya da kaba hüseynîaşiran (Mi).
Gövde: Yaklaşık 20 dilimden yapılır; göğüs yaklaşık 1 mm kalınlığında ladin ya da köknardır.^[1]

Tarihçe

Arap, Fars ve Türk müziklerinin ortak çalgısıdır; Avrupa'daki lavtanın atası kabul edilir. Farabi ve Safiyyüddin gibi nazariyatçılar aralık hesaplarını ud sapı üzerinde anlatmıştır.

Yapısı

Dilimlerden yapılmış armut biçimli iri bir tekne, genellikle üç ses deliği olan ince bir göğüs ve perdesiz kısa bir saptan oluşur. Çoğunlukla altı grup halinde on bir tel takılır, burguluk geriye kırıktır.

Nasıl çalınır

Uzun ve esnek bir mızrapla çalınır. Sapı perdesiz olduğu için parmak yeri seçilerek her koma aralığı çalınabilir.

Çalışırken işine yarar

Ud: tarihçe, yapı ve ses örnekleri Nota arşivi: eserleri dinle, birlikte çal Koma akort aleti Türk Mûsıkîsi Usûlleri Öğrenme yolu

Makam dersleri Hicaz Rast Uşşak Nihavend Hüseyni Segâh

Proje notları

Ses sistemi: Arel-Ezgi-Uzdilek perdeleri, oktavı 53 eşit parçaya (Holder koması, ≈22,6 sent) bölen bir ölçekte gösterilir; bu, kuramın Pisagor oranlarına dayanan perdelerinin yakın bir karşılığıdır. Her perde, harf konumu artı mandal kaydırması olarak hesaplanır; referans La4 = 440 Hz.
Aralık kısaltmaları: B = bakiye (4), S = küçük mücenneb (5), K = büyük mücenneb (8), T = tanini (9), A = artık ikili (12–13 koma).
Ses: gerçek kanun kayıtları, perdeye göre koma hassasiyetinde ayarlanır. Sentez seçeneğinde her sıra hafif farklı akortlu üç tel olarak üretilir.
Mandallar: perde bazında ayar varsayılandır; istenen sıra ayrıca ayarlanabilir. Makam ön ayarları perde bazındadır.
Bilinen sınırlar: perde adları Rast (Sol) referanslı; makam ön ayarları uzman doğrulaması bekliyor.

Ud hakkında sık sorulan sorular

Sanal udu nasıl çalarım?

Sayfa açılınca udun sapı ekrana gelir; perdeler telin üzerinde parmak noktaları olarak görünür. Dokunarak, tıklayarak ya da parmağını noktalar üzerinde kaydırarak çalarsın. Klavyede A–K ilk oktavı, Q–U ikinci oktavı çalar. "Görünüm" menüsünden sade tuş dizisine geçebilir, telefonda ekranı yan çevirerek ya da tam ekranla sapı büyütebilirsin.

Sanal ud makamların komalarını verebiliyor mu?

Evet. Gerçek ud perdesiz olduğu için icracı her komayı parmağıyla bulur; sanal ud da aynı serbestliği makam verisinden alır. Seçtiğin makamın her perdesi Arel-Ezgi-Uzdilek sistemindeki koma değerinde çalar ve 150'yi aşkın makam arasından seçim yapabilirsin. Karar ve güçlü perdeleri renkle işaretlenir.

Sanal udun sesi nereden geliyor?

Sesler Freesound'da hammondman'in paylaştığı gerçek ud kayıtlarıdır (CC0, serbest kullanım). Her perde en yakın kayıttan koma hassasiyetinde ayarlanır; böylece kayıtta olmayan ara sesler de doğal bir ud tınısıyla duyulur. Kayıtlar yüklenene kadar sentez çalar; "Sentez" seçeneğiyle iki sesi karşılaştırabilirsin.

Bir eseri sanal udda nasıl çalışırım?

Nota arşivinde bir eser aç ve "Eseri öğren" bölümündeki "Sanal çalgıda çal" adımında udu seç; sanal ud eserin makamıyla açılır. Önce eseri birkaç kez dinleyip karar ve güçlü perdelerini tanımak, sonra ezginin ilk cümlesini sanal udda bulmaya çalışmak iyi bir başlangıçtır.

Kaynaklar

TDV İslâm Ansiklopedisi
ozanyarman.com