Mazmuna geç
Miras-ı Saz

Safiyyüddîn Urmevî

Kompozitor we nazaryýetçi · Doglan ýyly: 1216 · Aradan çykan ýyly: 1294
Hijri senenama boýunça ⁦612/13 – 693/94⁩

«Kitab el-Edwar» we «Risala-i Şerefiýýe» eserleri bilen mukamlary ilkinji gezek ulgamly toparlara böldi; ud ýerine ýetirijisi we kompozitor hem boldy. Edwar däbiniň esaslandyryjysy.

Gysgaça

  • Döwri: XIII asyr, Abbasylar we Ilhanlylar
  • Doglan ýeri: Urmiýa
  • Aradan çykan ýeri: Bagdat
  • Eserleri: Kitab al-adwar, ar-Risala aş-Şerefiýýe
  • Sazdaky orny: 17 aralykly ses ulgamy, abjat bilen nota ýazgysy

Durmuşy

Urmiýada doguldy, Bagdatda ýetişdi. Soňky Abbasy halyfasy Mustasymyň kitaphanasynda hattat bolup işledi, halyfanyň mejlislerinde ud çaldy. 1258-nji ýylda Hulagu Bagdady alanda onuň ynamyna mynasyp boldy; Juweýni maşgalasynyň gullugynda Diwany-Inşanyň başlygy boldy we maşgalanyň çagalaryny terbiýeledi. Kitab al-adwar we ar-Risala aş-Şerefiýýe atly eserlerinde oktawany on ýedi aralyga böldi, abjat harplary bilen nota ýazdy; adwar däbiniň esaslandyryjysy hasaplanýar. Nuzhe we mugny atly iki saz guralyny oýlap tapdy. Ömrüniň ahyrynda bergi sebäpli türmä düşdi we şol ýerde aradan çykdy.[1, 2]

Saz nazaryýetine goşan goşantlary[1]

  • Ses ulgamy: Oktawany on ýedi aralyga böldi; soňky asyrlaryň nazaryýetçileriniň hemmesi diýen ýaly bu ulgama eýerdi.
  • Eserleri: Kitâbü'l-Edvâr (1236; 84 terkip, 12 meşhur dewir, ýagny makam, we tegelek bilen görkezilen usullar) we ony giňelden er-Risâletü'ş-Şerefiyye.
  • Nota ýazgysy: Perdeleri ebjet harplary bilen görkezdi; Kitâbü'l-Edvâr-yň ahyryndaky mysallar şu harp notasy bilen ýazylandyr.
  • Saz gurallary: Kanuna meňzeýän nüzhe we muğnî atly kirişli saz gurallarynyň oýlap tapyjysy hasaplanýar.
  • Täsiri: Ulgamy XIV asyrdan XVI asyryň ortalaryna çenli nazaryýetde agalyk etdi; Abdülkādir-i Merâgī, Mübârek Şah we Lutfullah Semerkandî Kitâbü'l-Edvâr-a düşündiriş ýazdylar.

Notalar arhiwinde

Arhiwimizde Safiyyüddîn Urmevî bilen baglanyşykly entek eser ýok. Awtorlyk hukugy möhleti geçen notaňyz bar bolsa, bize iberip bilersiňiz.

Nota iber

Mugallymlary, şägirtleri we maşgalasy[1]

Şägirtleri

Abdullah-ı SayrafîBurhân es-Sûfî

Döwürdeşleri

Soňky täzelenme:

Çeşmeler

  1. TDV İslâm Ansiklopedisi
  2. Wikipedia