Makamlar

Her makamyň gammasyny diňle, tonika we dominanta perdelerini öwren, kanunda öz mandal sazlamaň bilen çal.

Köp soralýan soraglar

Makam näme?

Makam belli bir gamma (perdeler we interwallar), tonika perdesi, dominanta perdesi we heň ösüşi, ýagny heňiň gamma boýunça nähili hereket edýändigi bilen kesgitlenýän heň ulgamydyr. Şol bir gammany ulanýan iki makam biri-birinden heň ösüşi arkaly tapawutlanyp biler.

Tonika we dominanta näme aňladýar?

Tonika (türkçe karar) makamyň heňi tamamlaýan daýanç perdesidir. Dominanta (güçlü) gammadaky ikinji möhüm daýanç perdedir we köplenç gammanyň tetrahordy bilen pentahordynyň birleşýän ýerinde ýerleşýär.

Makam gammalary nähili emele gelýär?

Gammalar tetrahord we pentahord diýlip atlandyrylýan bölekleriň birleşmeginden emele gelýär: Rast, Uşşak, Hijaz, Kürdi, Buselik, Çargäh ýaly. Interwallar komma bilen ölçenýär: bakiýe 4, kiçi müjenneb 5, uly müjenneb 8, tanini 9, artdyrylan sekunda 12–13 komma deňdir.

Bu ýerdäki maglumatlar näderejede ygtybarly?

Makam gammalary Arel-Ezgi-Uzdilek nazaryýetine esaslanyp taýýarlandy. Kanunda her nota ady üçin diňe bir mandal sazlamasy ulanylýandygy sebäpli, ýokary galanda we aşak düşende üýtgeýän perdelerde makamyň iň häsiýetli görnüşi saýlandy. Mazmun heniz hünärmen tarapyndan tassyklanmady; ýalňyşlyk görseň, habarlaşmak sahypasyndan bize ýazyp bilersiň.

Karjygar we Uşşak

Ikisiniň hem karary (tonikasy): Dügäh. Tapawutly basgançaklaryň sany: 2. Güýçli: Karjygar – Nawa, Uşşak – Nawa.

Ses hatarlary basgançak boýunça

Basgançak	Karjygar	Uşşak	Tapawut (komma)
1	Dügäh	Dügäh	=
2	Segäh	Segäh	=
3	Çargäh	Çargäh	=
4	Nawa	Nawa	=
5	Hisar	Hüseýni	+4
6	Ewiç	Ajem	−4
7	Gerdanýe	Gerdanýe	=
8	Muhaýýer	Muhaýýer	=

Basgançak 5: Karjygar – Hisar, Uşşak – Hüseýni (+4 komma)
Basgançak 6: Karjygar – Ewiç, Uşşak – Ajem (−4 komma)

Diňläniňde çalynýan perde tablisada ýanýar; «Yzly-yzyna» düwmesi tapawutly perdeleri ýanaşyk çalýar. Şol bir perdeleri bolan makamlar seýirleri, ýagny sazyň nireden başlap, nirelerde saklanýany bilen tapawutlanýar.

Karjygar makamynyň seýri

Nawanyň töweregindäki Hijaz pentahordy bilen aýlanyp, Uşşak tetrahordy arkaly Dügähde tamamlanýar.

Karjygar makamynyň sahypasy →

Uşşak makamynyň seýri

Ýokary galýan heň ösüşine eýerýär; Nawanyň töwereginde aýlanyp, Segäh perdesine basym edip, Dügähde tamamlanýar.

Uşşak makamynyň sahypasy →

Başga iki makamy deňeşdir

Köp deňeşdirilýän makamlar

Hijaz ↔ Uşşak Rast ↔ Mahur Hüseýni ↔ Uşşak Segäh ↔ Hüzzam Uşşak ↔ Beýati Kürdi ↔ Uşşak Saba ↔ Uşşak Karjygar ↔ Uşşak Nihawend ↔ Kürdilihijazkar Rast ↔ Nihawend Hijaz ↔ Hüzzam Hüseýni ↔ Muhayyer

Çeşmeler

H. Sadettin Arel, Türk Mûsikîsi Nazariyatı Dersleri (haz. Onur Akdoğu), Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara, 1991.
Suphi Ezgi, Nazarî-Amelî Türk Mûsikîsi, 5 cilt, İstanbul Konservatuvarı, 1933–1953.
M. Kemal Karaosmanoğlu, A Turkish Makam Music Symbolic Database for Music Information Retrieval: SymbTr, ISMIR 2012.
Vikipedi, “Makam” maddesi · Wikipedia, “Turkish makam” article.

Gamma

Gurluşy

Heň ösüşi

Makamyň maşgalasy

Ilki muny diňle

Bu makamdaky belli eserler

Notalar arhiwinde bu makamdan

Ses hataryny aýdyň

Has jikme-jik: arhiw maglumatlary, köne çeşmeler we faýllar

Arhiwde perde ulanylyşy

Köne çeşmelerde wagty we täsiri

Faýllar we programmalar