Урма аспаптар
Чевген
Чевген: Узун таягынын учундагы металл баштан кичинекей коңгуроолор салаңдап турган, силкип ойнолуучу мехтер аспабы. Осмон мехтеринин аспаптарынын бири. Мехтер жүрүшүндө чевген көтөргөндөр ырчылар менен бирге басат; азыркы мехтер топторунда чевгенчилер ырчы да болушат.
Кыскача
- Тобу: Урма, силкилдетүүчү аспап; шыңгырактуу салтанат таягы
- Келип чыгышы: Борбордук Азиядан келип чыккан деп эсептелет; Осмон мехтеринде XV–XIX кылымдарда колдонулган
- Тулку жана материал: Болжол менен 2–2,5 м жыгач таяк; башында жез башчык жана ай сымал бутактар, илинген шыңгырактар
- Ойнолушу: Тик кармалып, өйдө-ылдый жана оңго-солго силкилдетилет же айландырылат
- Мехтерде: Чевганичилер ай сымал тизилип турушуп, силкилдетип жатып кээде 'ала ала хей' деп кыйкырышкан
- Европада: Янычар музыкасына кызыгуу менен аскер оркестрлерине өткөн; немисче Schellenbaum деп аталат[1, 2]
Үнүн угуу
Тарыхы
Осмон мехтеринин аспаптарынын бири. Мехтер жүрүшүндө чевген көтөргөндөр ырчылар менен бирге басат; азыркы мехтер топторунда чевгенчилер ырчы да болушат.
Түзүлүшү
Узун таяктын учуна металл баш орнотулуп, андан чынжырлар менен кичинекей табакчалар жана коңгуроолор илинет.
Кантип ойнолот
Таяк тик кармалып, ыргак менен силкинет; коңгуроолор ар бир кыймылда шыңгырайт.
Макам музыкасындагы орду
Обон ойнобойт; мехтер усулдарынын соккуларын коңгуроо үнү менен коштоп, ансамблге салтанаттуу маанай берет.
Баштоо: түрлөрү, өлчөмдөрү, күүсү
Ушул аспап менен башта
Жазуулардагы усталар
Нота архивиндеги чыгармалардын жазууларында бул аспапта черткендер (MusicBrainz).
Чевген жөнүндө көп берилүүчү суроолор
Чевген деген эмне?
Чевген — узун таяктын учундагы металл башына илинген кичинекей зилдер менен шыңгырактардан турган мехтер аспабы. Таяк чайкалган сайын шыңгырактар шыңгырап, усулдун соккуларына жаркыраган боёк кошот. Обон ойнобойт; ритм жагынан да, салтанаттык көрүнүш жагынан да мехтердин символдорунун бири.
Чевген мехтерде кантип колдонулат?
Мехтер жүрүшүндө чевгенчилер ансамблдин алдында же ырчылар менен бирге басып, чевгендерин усулдун соккулары менен чайкашат. Азыркы мехтер топторунда чевгенчилер көбүнчө ошол эле учурда ырчылык да кылышат. Чевгендин үнү давул жана көс сыяктуу пес урма аспаптардын үстүндө жаркыраган катмар түзөт.
Чевген кантип үн берет?
Таяк тик кармалып, ритм менен өйдө-ылдый чайкалат же жерге жеңил урулат. Башындагы чынжырларга илинген кичинекей зилдер жана шыңгырактар ар бир кыймылда бири-бирине тийип шыңгырайт. Аткаруучу чайкоонун күчү менен үндүн катуулугун жөндөйт.
Бүгүн чевгенди көрүүгө болобу?
Ооба. Стамбулдагы Аскер музейинин Мехтер тобунун жана башка мехтер топторунун көрсөтүүлөрүндө чевген азыр да колдонулат. Эски чевгендердин үлгүлөрү да айрым музейлерде көргөзмөгө коюлган. Мындан тышкары күнүмдүк музыкада дээрлик колдонулбайт; бул толугу менен мехтерге гана таандык аспап.