Ses ulgamlary
Şol bir makam hataryny dürli sazlama ulgamlarynda deňeşdir: Urmewiniň 17 sesi, AEÜ-niň Pifagor gatnaşyklary, 53, 72 we 12 deň bölek, ussatlaryň ýazgylarynda ölçelen perdeler. Her sütüni diňle, soň gulagyňy synag et.
Bahalar karara görä sent (oktawa 1200 sent). Kiçi san AEÜ-den tapawutdyr; 5 sentden geçýäni bellenýär. Kanun saýlansa-da, bu guralda her sütün öz ulgamynda çalýar.
Bu makam üçin ýerine ýetiriş ölçegi ýok: ölçelen perdeler 20 makamda bar (MTG OTMM ýazgylary).
Her sütünde perde şol ulgamyň AEU perdesine iň ýakyn sesidir. Urmewi-17: Wright 1978. Oransaý-29: Oransay 1959. Töre-Karadeniz-41: Karadeniz 1965, oktawada 106 deň bölek. Çeşme: Ozan Ýarman, doktorlyk dissertasiýasy (ITU 2008), 4.13 we 4.14-nji tablisalar.
Haýsy sazlama?
Hatar tötänleýin ulgamda çalýar: 53 deň (AEÜ), 72 deň (kanun mandallary), 12 deň (pianino) ýa-da ussatlaryň ýerine ýetirişi. Diňle we çaklap gör.
Däpler arasynda: Hijaz we Saba
Şol bir atly dörtlük goňşy däplerde: türk makam sazy (AEÜ nazaryýeti we ussatlaryň ýerine ýetirişi), arap sazy, Wizantiýa sazy we rebetiko. Bahalar karardan sent; her sütüni diňle. Kiçi san öňki perdeden aralykdyr.
Çeşmeler: türk sütünleri saýtyň AEÜ maglumatlary we MTG OTMM ýerine ýetiriş ölçegleri; arap: 1932 Kair kongresi, oktawada 24 deň çärýek ton (Hijaz jinsi 2-6-2); Wizantiýa: 1881 Patriarh saz komissiýasy, oktawada 72 moria (gaty hromatik 6-20-4); rebetiko: 12 deň bölekli buzuki.
Baş ekrana aýry programma hökmünde goş: bir basmak bilen açylýar, internetsiz hem işleýär. Mugt.
Ses ulgamy näme?
Ses ulgamy oktawanyň haýsy perdelere bölünýändigini kesgitleýän düzgündir. Sefiýeddin Urmewi (XIII asyr) oktawany Pifagor gatnaşyklary bilen 17 sese böldi. Arel-Ezgi-Uzdilek (AEÜ) ulgamy hem 24 perdesini kwinta zynjyry bilen kesgitleýär; bahalary oktawanyň 53 deň komasyna örän ýakyn, saýtyň sesi hem şu 53 deň bölekdir. Häzirki kanunlarda mandallar ýarym tony köplenç alta bölýär (oktawada 72 deň bölek); pianinoda 12. Bu gural bir makam hataryny şu ulgamlarda sent bilen deňeşdirýär we diňledýär; ussat ýerine ýetirijileriň ýazgylarynda ölçelen perde ýerleri (20 makam) hem aýratyn sütün.
Degişli: Ses ulgamy (ses düzeni)KommaPifagor komasıMandal53 komma tegelegi