Tovush tizimlari
Bir maqom qatorini turli sozlash tizimlarida solishtiring: Urmaviyning 17 tovushi, AEÜ'ning Pifagor nisbatlari, 53, 72 va 12 teng boʻlak, ustozlar yozuvlarida oʻlchangan pardalar. Har bir ustunni tinglang, soʻng qulogʻingizni sinang.
Qiymatlar qarorga nisbatan sent (oktava 1200 sent). Kichik son AEÜ'dan farq; 5 sentdan oshgan farq ajratiladi. Qonun tanlangan boʻlsa ham, bu vositada har bir ustun oʻz tizimida chaladi.
Bu maqom uchun ijro oʻlchovi yoʻq: oʻlchangan pardalar 20 maqomda bor (MTG OTMM yozuvlari).
Har ustunda parda shu tizimning AEU pardasiga eng yaqin tovushidir. Urmaviy-17: Wright 1978. Oransay-29: Oransay 1959. Tore-Karadeniz-41: Karadeniz 1965, oktava 106 teng qismga bo‘lingan. Manba: Ozan Yarman, doktorlik dissertatsiyasi (ITU 2008), 4.13 va 4.14-jadvallar.
Qaysi sozlash?
Qator tasodifiy tizimda chalinadi: 53 teng (AEÜ), 72 teng (qonun mandallari), 12 teng (pianino) yoki ustozlar ijrosi. Tinglang va topishga urining.
Anʼanalar aro: Hijoz va Sabo
Bir xil nomli tetraxord qoʻshni anʼanalarda: turk maqom musiqasi (AEÜ nazariyasi va ustozlar ijrosi), arab musiqasi, Vizantiya musiqasi va rebetiko. Qiymatlar qarordan sent; har bir ustunni tinglang. Kichik son oldingi pardadan intervaldir.
Manbalar: turk ustunlari — saytning AEÜ maʼlumotlari va MTG OTMM ijro oʻlchovlari; arab: 1932-yil Qohira kongressi, oktavada 24 teng chorak ton (Hijoz jinsi 2-6-2); Vizantiya: 1881-yil Patriarx musiqa komissiyasi, oktavada 72 moriya (qattiq xromatik 6-20-4); rebetiko: 12 teng boʻlakli buzuki.
Bosh ekranga alohida ilova sifatida qoʻshing: bir teginishda ochiladi, internetsiz ham ishlaydi. Bepul.
Tovush tizimi nima?
Tovush tizimi oktava qaysi pardalarga boʻlinishini belgilovchi qoidadir. Safiyuddin Urmaviy (XIII asr) oktavani Pifagor nisbatlari bilan 17 tovushga boʻlgan. Arel-Ezgi-Uzdilek (AEÜ) tizimi ham 24 pardasini kvinta zanjiri bilan belgilaydi; qiymatlari oktavaning 53 teng komasiga juda yaqin va saytning tovushi shu 53 teng boʻlakdir. Bugungi qonunlarda mandallar yarim tonni koʻpincha oltiga boʻladi (oktavada 72 teng boʻlak); pianinoda 12. Bu vosita bir maqom qatorini shu tizimlarda sent bilan solishtiradi va tinglatadi; ustoz ijrochilar yozuvlarida oʻlchangan parda oʻrinlari (20 maqom) ham alohida ustun.
Aloqador: Tovush tizimi (ses düzeni)KommaPifagor kommasiMandal53 komma doirasi