Bastakorlarga nisbat beriladigan xotiralar va asarlarning hikoyalari, manbalari bilan. Har bir hikoya ustida manbaning ishonchliligi yozilgan; har birini o‘z sahifasida o‘qing va asarni tinglang.
18 hikoya · 10 bastakor
Xotira · Tanbûrî Cemil Bey
Rivoyat qilinishicha, Jamil bey tanbur chaladigan xonaning yog‘och shiftidan ingichka ip bilan bir o‘rgimchak tushar ekan. Jamil bey unga tegmas, o‘z holiga qo‘yar ekan. Bir kuni o‘rgimchak kelmabdi; bir necha kun kutgach, narvon bilan shiftga qarabdi va o‘rgimchakning o‘lganini ko‘ribdi. Qayg‘usini bir bayt bilan ifoda etgani aytiladi.
Asarning hikoyasi · Niçin Terkeyleyip Gittin · Hacı Ârif Bey
Hoji Orif bey Sulton Abdulmajid saroyida haram kanizaklariga musiqa o‘rgatayotganda Cheshmidilbarga ko‘ngil qo‘ydi; ularni turmush qurdirishdi va Orif bey saroydan ketdi. Hikoya qilinishicha, bir kuni Cheshmidilbar uni tashlab ketdi; Orif bey saroydagi lavozimiga qaytdi va ayriliq g‘amini shu qo‘shiq bilan ifoda etdi. Qo‘shiqning birinchi misrasi.
Asarning hikoyasi · Bir Gonca Femin Yâresi · Hammomizade Ismoil Dada Afandi
Dada Afandining birinchi o‘g‘li Solih shayxi Ali Nutqiy Dadaning vafotidan bir yil keyin, 1805-yilda uch yoshida vafot etdi. Hikoya qilinishicha, Dada Afandi bu dardni she’rini ham o‘zi yozgan bu bayotiy beste bilan ifoda etgan. 1810-yilda ikkinchi o‘g‘li Mustafodan ham ayrildi. Beste qaysi yili yaratilgani noma’lum. Bestening birinchi misrasi.
Asarning hikoyasi · Ey Mutrib-i Zevk Âşinâ · Rahmi Bey
Hikoya qilinishicha, Rahmiy bey tirikchilik qiyinchiligini boshdan kechirgan kunlarda musiqachi do‘stining to‘yiga taklif qilingan. Sovg‘a olishga puli yo‘q edi; u she’rini ham o‘zi yozgan bu qo‘shiqni sovg‘a qildi. Sovg‘a Dorulalhonning qonun o‘qituvchisi Muazzez xonimning to‘yi uchun bo‘lgani ham aytiladi; to‘yning sanasi noma’lum. Qo‘shiq didli bir sozandaga murojaat bilan boshlanadi.
Xotira · Rahmi Bey
Rafiq Fersan yillar o‘tib, bolaligida Erenko‘ydagi Ridvon Posho ko‘shkida o‘tkazgan juda qattiq qishni eslaydi: yo‘llarni qor bosgan, hatto non topish ham qiyinlashgan edi. Aprel oxirida go‘zal bahor keladi; Rahmiy bey bu bahor xotirasini she’rini ham o‘zi yozgan bu tohir-buselik qo‘shig‘i bilan yashatmoqchi bo‘ladi. O‘sha qish 1323-yil edi; bugungi taqvim bo‘yicha 1907 yoki 1908. Qo‘shiq notasi arxivimizda hali yo‘q. Ilk misralari.
Xotira · Zakoiy Dada afandi
Zakoiy Dada 1845-yildan vafotigacha (1875) musiqa ustozi bo‘lgan Mustafo Fozil poshshoning iltimosi bilan 1870-yilda suzidil maqomida bir Mavlaviy oyinini bastaladi. Oyin faqat 1892-yilda Bahoriya Mavlaviyxonasida muqobalada ijro etila oldi; Posho buni ko‘ra olmadi. Bu oyinning notasi arxivimizda hali yo‘q.
Asarning hikoyasi · Yürük Değirmenler Gibi · Hammomizade Ismoil Dada Afandi
Dade afandi 1846-yilda shogirdlari Dallolzoda Ismoil va Mutafzoda Ahmad bilan hajga yo‘l oldi; yo‘lda ularga unutilib borayotgan Noyi Usmon Dadaning me’rojiyasini mashq qildirdi. Haj chog‘ida Yunus Emro so‘zlariga bu ilohiyni bastaladi; bu uning so‘nggi asaridir. Minoda vaboga chalinib, 1846-yil 29-noyabrda vafot etdi. Ilohiyning birinchi misrasi.
Asarning hikoyasi · Olmaz İlaç Sîne-i Sad-Pâreme · Hacı Ârif Bey
Hoji Orif bey Cheshmidilbardan keyin saroydagi musiqa ustozligiga qaytdi; hikoya qilinishicha, bu safar Zulfinigor ismli kanizga uylanib, yana saroydan ketdi. Rafiqasi bir yildan so‘ng silldan vafot etdi. Bastakor bu qayg‘uni ushbu segoh qo‘shig‘i va “Kamer-çehre perî-rû tende cânım” deb boshlanadigan hijoz qo‘shig‘i bilan ifoda etdi. Qo‘shiqning birinchi misrasi.
Asarning hikoyasi · Ahter-i Düşkün · Hacı Ârif Bey
II Abdulhamid yangi qo‘shiqlarini tinglamoqchi bo‘lganda Hoji Orif bey kasalligini bahona qildi; mobaynchiga “San’atda podshoh farmoni bo‘lmaydi” degani hikoya qilinadi. Podsho uni Muziqa-yi Humoyundagi xonasida ellik kun qamab qo‘ydi. Shu muddatda bastalagan bu nihovand qo‘shig‘ini podsho huzurida kuylashini do‘sti bosh muazzin Rifat beydan so‘radi; jazosi kechirildi va polkovnikka ko‘tarildi.
Asarning hikoyasi · Gurubetti Güneş Dünya Karardı · Hacı Ârif Bey
Hoji Orif bey vafotidan bir yilcha oldin yurak xastaligiga chalindi va bu kurdilihijozkor qo‘shig‘ini bastalaganidan ko‘p o‘tmay, 1885-yil 28-iyunda vafot etdi. Qayerda vafot etgani ikki xil hikoya qilinadi: Muziqa-yi Humoyundagi xonasida yoki Kuruchashmadagi bir do‘stining yalisida.
Asarning hikoyasi · Bir Sihr-i Tarâb · Rahmi Bey
Rahmi bey 1894-yilda tanishgan Tanburiy Jamil beyning soziga ovozi bilan jo‘r bo‘lardi. Jamil bey 1916-yilda vafot etganda, u bu suzinok qo‘shig‘ini bastaladi. So‘zlari ham o‘ziniki; birinchi misrasi Jamil beyning sozini yodga oladi.
Asarning hikoyasi · Bir Nevcivansın · Rahmi Bey
Bahorni juda sevgan va deyarli barcha asarlarini shu faslda bastalagan Rahmi bey so‘nggi asari bo‘lgan bu hisorbuselik qo‘shig‘ini vafotidan bir necha kun oldin Fohira Fersanga bag‘ishladi. So‘zlari ham o‘ziniki.
Asarning hikoyasi · Gül Hazin Sünbül Perîşan · Rahmi Bey
Bu Rahmi beyning ma’lum birinchi asaridir. U Rajoizoda Mahmud Akramning she’riga, yaqin do‘sti Shavqiy beyning 1890-yil 20-iyuldagi vafoti munosabati bilan bastalangani aytiladi; Shavqiy bey Rahmi beyning Beylarbeydagi uyida yurak xurujidan vafot etgan edi. She’rning birinchi misrasi.
Xotira · Şâkir Ağa
Shokir og‘a o‘zi tartibga solgan farahnok maqomida 1812-yilda Dade afandi bilan umumiy fasl yaratdi: kor, birinchi beste va yuruk samoiy Shokir og‘aniki, ikkinchi beste va og‘ir samoiy Dade afandiniki. Ikki bastakor ba’zan bir-biri bilan raqobatlashgan. Arxivimizdagi “Bir dilbere dil düştü” yuruk samoiysi o‘sha faslning yuruk samoiysi bo‘lishi mumkin, ammo bu aniq emas.
Xotira · Salim III
Shayx G‘olib Galata Mavlaviyxonasini ta’mirlash uchun bergan arizasiga bir qasida qo‘shdi; qasidani juda yoqtirgan III Salim ta’mirni darhol boshlatdi. Bir juma kuni o‘tkazilgan ochilishda podsho ham qatnashdi va muqobalada o‘zi bastalagan suzidilaro oyini ijro etildi. Suzidilaro maqomini III Salim topib, tartibga solgani aytiladi.
Asarning hikoyasi · Gamzedeyim Devâ Bulmam · Kemânî Tatyos Efendi
Ahmad Rasim “Kesik Karam naziyrasi” deb ham ataladigan bu ushshoq qo‘shig‘ini so‘zlari ham o‘ziga tegishli Tatyos afandining holatining “samimiy tasviri” deb ta’riflaydi. Ahmad Rasim, Vasilaki va Shavqiy bey uning eng yaqin do‘stlari edi; Rasim yangi qo‘shiqlarini avval Tatyos bilan ko‘rib chiqardi.
Xotira · Dellâlzâde İsmâil Efendi
Hikoya qilinishicha, yegoh maqomida birorta ham asari bo‘lmagan Zakoiy Dadadan buning sababi so‘ralganda, u Dallolzodaning bu maqomdagi asarlari turganda qiladigan ish qolmaganini, yegoh “muhrlanganini” aytgan. Xuddi shu so‘z Dade afandiga tegishli ekani ham aytiladi.
Xotira · Şevkî Bey
Shavqiy bey ushshoq maqomida ikki yuzdan ortiq qo‘shiq bastaladi. Hikoya qilinishicha, Zakiy Orif Otaergindan bu maqomda nega asar yaratmagani so‘ralganda, u Shavqiy bey ushshoqni shunchalik go‘zal ishlaganini va “ushshoq eshigini yopganini” aytgan. Shavqiy bey qo‘shiqlarini she’rni o‘qiyotib badiha tarzida bastalagani ham hikoya qilinadi.
Klassik turk musiqasi asarlari haqiqiy nota yozuvida, AEÜ alteratsiya belgilari bilan. Notani oʻqi, qonun ovozida tingla, tempni sozla.
Mos asar topilmadi.
Arxivda faqat bastakori va so‘z muallifi 70 yildan ko‘proq oldin vafot etgan mumtoz va diniy asarlar bor; xalq qo‘shiqlari va yaqin davr bastakorlari mualliflik huquqi sababli hozircha yo‘q.
Bu asarning notasi sizda bo‘lsa yuboring So‘rovingiz qayd etildi; eng ko‘p so‘ralgan asarlar birinchi qo‘shiladi.
Daraja notadan avtomatik baholanadi: tovush diapazoni, soniyadagi notalar soni, temp, qisqa va nuqtali choʻzimlar, usulning uzunligi va oqsoqligi (aksak), pardalarning xilma-xilligi hamda asarning uzunligi birga hisobga olinadi. Bu faqat yoʻl-yoʻriq, ustozning bahosi oʻrnini bosmaydi.
Arxivda faqat mualliflik huquqi muddati tugagan bastakorlarning asarlari bor.
Daraja notadan avtomatik baholanadi (diapazon, tezlik, ritm, usul, pardalar xilma-xilligi, uzunlik).
Asarni bosqichma-bosqich o‘rganing: tinglang, sekinlashtiring, usuli va maqomini taning, notani kuzating va virtual cholg‘uda chaling.
Bu asarga bog‘lanadigan, manbalarda hikoya qilinadigan voqea. Tepasida manbaning ishonchliligi yozilgan; manbalar sahifa oxirida.
Unga nisbat beriladigan, manbalarda hikoya qilinadigan xotiralar. Har birining tepasida manbaning ishonchliligi yozilgan; manbalar sahifa oxirida.
Daraja notadan avtomatik baholanadi: tovush diapazoni, soniyadagi notalar soni, temp, qisqa va nuqtali choʻzimlar, usulning uzunligi va oqsoqligi (aksak), pardalarning xilma-xilligi hamda asarning uzunligi birga hisobga olinadi. Bu faqat yoʻl-yoʻriq, ustozning bahosi oʻrnini bosmaydi.
Bu usullardagi asarlar hali nota arxivida yoʻq; ularning düm-tek qolipini usul metronomida tinglashing mumkin.