Qisqacha
Ovozini tinglash
Tarixi
Tuzilishi
Qanday chalinadi
Maqom musiqasidagi o‘rni
Boshlash: turlari, oʻlchamlari, sozlanishi
Shu soz bilan boshla
Yozuvlardagi ustozlar
Nota arxividagi asarlarning yozuvlarida bu cholg‘uni chalganlar (MusicBrainz).
Virtual cholgʻular va maqom musiqasi cholgʻulari
Maqom musiqasining cholgʻulari: ularning bir qismini brauzeringda haqiqiy ovoz yozuvlari va komma aniqligidagi soz bilan chalishing mumkin, qolganlari oilalari boʻyicha tanishtirilmoqda va birin-ketin chalinadigan boʻlmoqda.
Torli cholgʻular
- QonunOnlayn sinab ko‘ringTrapetsiya shaklidagi gorizontal korpusga tortilgan uchtadan torli qatorlardan iborat; barmoqlarga taqiladigan mizroblar bilan chalinadi, pardalari mandallar yordamida kichik qadamlar bilan sozlanadi.
- SanturOnlayn sinab ko‘ringTrapetsiya shaklidagi korpus ustidagi toʻrttadan torli qatorlarga yengil bolgʻachalar bilan urib chalinadigan Eron musiqasining torli cholgʻusi.
- Baglama (saz)Onlayn sinab ko‘ringTurk xalq musiqasining eng mashhur torli cholgʻusi; uzun dastasidagi parda bogʻlamlari bilan chalinadi.
- Qoʻbiz (qopuz)Tez oradaTurk madaniyati tarixidagi maʼlum eng qadimiy torli cholgʻu; ozanlar sozi sifatida tilga olinadi.
- TanburOnlayn sinab ko‘ringKlassik turk musiqasida qoʻllaniladigan, uzun va pardali dastali, dumaloq kosali torli cholgʻu.
- UdOnlayn sinab ko‘ringChuqur, noksimon korpusli va pardasiz dastali, mizrob bilan chalinadigan torli cholgʻu.
- JumbushOnlayn sinab ko‘ringMetall korpusi va teri qoplangan yuzasi bilan banjoni eslatadigan, pardasiz dastali torli cholgʻu.
- Tor (tar)Tez oradaAyniqsa Ozarbayjon va Sharqiy Anadoluda chalinadigan, sakkizsimon (qoʻsh kosali) korpusli va pardali torli cholgʻu.
Kamonli cholgʻular
- Kabak kamonchaTez oradaQovoqdan yasalgan korpusi teri bilan qoplangan, kamon bilan chalinadigan anʼanaviy xalq cholgʻusi.
- Qora dengiz kamonchasiTez oradaQora dengiz mintaqasiga xos, uch torli, tik tutib kamon bilan chalinadigan cholgʻu.
- Klassik kamonchaOnlayn sinab ko‘ringNoksimon, tizza ustida tik tutib chalinadigan uch torli kamonli cholgʻu; Istanbul kamonchasi deb ham ataladi.
- Rubob (rebab)Tez oradaKokos yongʻogʻi poʻchogʻi yoki yogʻoch korpusga teri tortib yasaladigan qadimiy kamonli cholgʻu.
- Kamonli tanburTez oradaTanburning kamon bilan chalinadigan turi; uzun pardali dastasi va dumaloq kosasi bilan tik ushlanib chalinadi.
- SkripkaOnlayn sinab ko‘ringYelkaga qoʻyilib, kamon bilan chalinadigan toʻrt torli, pardasiz cholgʻu; Gʻarbdan kelib, turk maqom musiqasining eng keng tarqalgan kamonli cholgʻularidan biriga aylangan.
- Alt (viola)Onlayn sinab ko‘ringSkripkadan biroz katta va pastroq ovozli, toʻrt torli kamonli cholgʻu; skripka kabi yelkaga qoʻyib chalinadi.
- ViolonchelOnlayn sinab ko‘ringIkki tizza orasida ushlanib, uchidagi tayoqcha bilan yerga tiraladigan toʻrt torli, past ovozli katta kamonli cholgʻu; qisqacha chello ham deyiladi.
- KontrabasOnlayn sinab ko‘ringKamonli cholgʻularning eng kattasi va eng past ovozlisi; tik turib yoki baland kursida oʻtirib, tik ushlanadi.
Damli cholgʻular
- Nay (ney)Onlayn sinab ko‘ringQamishdan yasalgan, oldida oltita, orqasida bitta teshigi bor, puflab chalinadigan cholgʻu; tasavvuf va klassik turk musiqasining ovozi.
- Surnay (zurna)Tez oradaQoʻsh qamishli, baland va jarangdor ovozli damli cholgʻu; toʻy va bayramlarda koʻpincha doʻl bilan birga chalinadi.
- KavalTez oradaChoʻpon musiqasi bilan uygʻunlashgan, tilchali va tilchasiz turlari boʻlgan yogʻoch damli cholgʻu.
- TulumTez oradaEchki terisidan yasalgan havo xaltali, Qora dengiz mintaqasiga xos damli cholgʻu.
- SipsiTez oradaQamishdan yasalgan, kichik va ingichka ovozli xalq damli cholgʻusi.
- MeyTez oradaBalabanga oʻxshash, keng qoʻsh qamishli, yumshoq va gʻamgin ovozli yogʻoch damli cholgʻu.
- KlarnetOnlayn sinab ko‘ringBitta qamishli ogʻizlik orqali chalinadigan, klapanli, yogʻoch korpusli puflama cholgʻu; turk musiqasida koʻproq pastroq sozlangan sol (G) klarneti chalinadi.
- AkkordeonOnlayn sinab ko‘ringKoʻrikdan kelgan havo erkin metall tilchalarni tebratganda ovoz chiqaradigan, klavishli yoki tugmali koʻchma cholgʻu.
Zarbli cholgʻular
- Doʻl (davul)Tez oradaIkki yuziga teri tortilgan katta gardishiga toʻqmoq va choʻp bilan urib chalinadigan asosiy ritm cholgʻusi.
- KoʻsTez oradaQozon shaklidagi metall korpusiga teri tortilgan, mehterning eng katta va eng baland ovozli nogʻorasi.
- NaqqoraTez oradaBiri kichikroq ikki yarim shar shaklidagi kichik nogʻoradan iborat, zahme yoki toʻqmoq deb ataladigan yogʻoch choʻplar bilan chalinadigan kosa nogʻora.
- ChevgenTez oradaUzun tayoq uchidagi metall boshdan kichik qoʻngʻiroqchalar osilib turadigan, silkitib chalinadigan mehter cholgʻusi.
- DarbukaTez oradaQum soati shaklidagi korpusli, barmoq va kaft zarblari bilan chalinadigan zarbli cholgʻu.
- BendirTez oradaKeng gardishiga teri tortilgan, qoʻl bilan chalinadigan katta chambarli baraban.
- DaireTez oradaGardishining ichiga kichik zangchalar yoki halqalar oʻrnatilgan, qoʻl bilan chalinadigan keng gardishli nogʻora; maqom musiqasida usul ushlab turadi.
- Doira (tef)Tez oradaGardishida zangchalar boʻlishi mumkin boʻlgan, qoʻl bilan chalinadigan chambarli baraban.
- KudumTez oradaTeri tortilgan, yarim shar shaklidagi ikkita kichik mis nogʻoradan iborat va zahme deb ataladigan choʻplar bilan chalinadigan usul cholgʻusi.
- HalileTez oradaMetalldan yasalgan ikkita zangdan iborat, mavlaviy oyinlarida ishlatiladigan zarbli cholgʻu.
- Zil (zanglar)Tez oradaOʻrtasidagi dastalardan ushlanib, bir-biriga urib chalinadigan, odatda latundan yasalgan dumaloq metall cholgʻu.
- QoshiqTez oradaIkki yogʻoch qoshiqni barmoqlar orasida bir-biriga urib ritm saqlanadigan xalq cholgʻusi.