Мазмұнға өту
Miras-ı Saz

Ысқышты аспаптар

Скрипка

Иыққа қойылып, ысқышпен ойналатын төрт ішекті, перделері жоқ аспап; Батыстан келіп, түрік мақам музыкасындағы ең кең тараған ысқышты аспаптардың біріне айналды.

Браузерде ойнау

Қысқаша

  • Тобы: Ішекті, ысқышты (скрипка тобының ең кішісі әрі ең жіңішке дыбыстысы)
  • Шығу тегі: Солтүстік Италия, XVI ғасыр басы; Амати, Гварнери, Страдивари сияқты шеберлер жетілдірді
  • Тұлғасы мен материалы: Шырша қақпақ, үйеңкі арқа мен бүйірлер; ұзындығы шамамен 60 см
  • Ішектері: 4 ішек; батыстық бұрау Соль–Ре–Ля–Ми (квинта аралықтары)
  • Пернелері: Пернесіз; кома аралықтары саусақтың орнымен басылады
  • Қолданылатын музыкасы: Инже саз және фасыл, таксим, сыған музыкасы, халық музыкасы, Батыс музыкасы
  • Басқа атаулары: Орындаушысын кемани дейді; ысқышы арше деп аталады

Тарихы

Еуропалық текті скрипка XIX ғасырда осман музыкасында кең таралып, көп ұзамай индже саз ансамбльдерінің негізгі аспаптарының біріне айналды. Кемани Татьос эфенди мен Кемани Хаккы бей сияқты орындаушылар оған мақам музыкасына тән мәнер дарытты; скрипкашыны кемани деп атайды.

Құрылымы

Жұқа ағаштан жасалған дөңес корпустан, онда орналасқан f пішінді екі дыбыс тесігінен, перделері жоқ грифтен, құлақ қорабынан және бұралған басынан тұрады. Төрт ішегі бар; жылқы қылынан жасалған ысқышы арше деп аталады.

Қалай ойналады

Иек пен иықтың арасында ұсталып, ысқышпен ойналады; сол қолдың саусақтары ішекті тікелей грифке басады. Мақам музыкасында әуезді безендірулер, сырғанаулар мен өрнектер арқылы өзіндік орындау мәнері қалыптасқан.

Мақам музыкасындағы орны

Перделері жоқ болғандықтан, саусақтың орнын жылжыту арқылы кез келген мақамның комма аралықтарын басуға болады; сондықтан мақам музыкасына оңай бейімделді. Таксим, пешрев, саз семаиі мен ән сүйемелдеуде көп қолданылады; фасыл ансамбльдерінде және сыған (рома) музыкасында да ерекше көзге түседі.

Осы аспаппен баста

Скрипка туралы жиі қойылатын сұрақтар

Скрипка мен классикалық кеменченің айырмашылығы неде?

Скрипка төрт ішекті, иек пен иықтың арасында ұсталады, ішектер саусақ ұшымен грифке басылады; дыбыс аумағы кең, дыбысы күшті. Классикалық кеменче үш ішекті, тізеде тік ұсталады, ішектерге тырнақ түбімен бүйірінен тиіп ойналады; дыбысы нәзік әрі мұрыннан шыққандай. Скрипка XIX ғасырда Батыстан келіп ансамбльдерде кең тарағанда, кеменче өзіндік жеке аспап болып қалды.

Түрік музыкасында скрипка басқаша ойнала ма?

Аспап бірдей, айырмашылық мәнерде. Мақам музыкасында скрипка пернесіз грифте комма бар перделерді басады; қағу, сырғыту және қысқа әшекейлермен әуенді адам дауысына жақындатады. Батыс музыкасындағы үздіксіз әрі кең вибраттоның орнына ұстамдырақ, орнымен қолданылатын діріл таңдалады. Ысқышты қолдану да таксим мен шарқы сүйемелдеуінде еркінірек, сөйлегендей болады.

Скрипканың ішектері қалай бапталады?

Төрт ішегі төменнен жоғарыға қарай Соль, Ре, Ля және Ми болып, арасы бір-бір квинта болатындай бапталады. Түрік музыкасы орындаушыларының көбі де осы баптауды қолданады; әуеннің пердесіне не шығарманың аһеңіне қарай аспапты сәл төменірек не жоғарырақ баптауға болады. Пернесіз болғандықтан баптау қай коммаларды басуға болатынын шектемейді.

Скрипка үйрену қиын ба, неден бастау керек?

Пернесіз болғандықтан дұрыс дыбысты табу және ысқышпен таза дыбыс шығару басында уақыт алады; алғашқы айлар әдетте тұрыс, ысқыш ұстау және интонация жаттығуларымен өтеді. Негізгі техника көбіне батыстық әдістемелермен меңгеріледі, содан кейін мақам музыкасына тән этюдтер, пешрев пен саз семаилері арқылы түрік мәнеріне көшеді. Құлақты мақам аралықтарына үйрету үшін құлақ жаттығуы өте пайдалы.

Скрипканы осы сайтта ойнай аламын ба?

Иә. «Браузерде ойнау» батырмасы виртуал скрипканы ашады; дыбыстар University of Iowa-ның еркін пайдаланылатын аспап жазбаларындағы скрипка ноталары. Нақты скрипкадағыдай виртуал скрипкада да таңдаған мақамыңның әр пердесі комма мәнінде дыбысталады. Ноталар мұрағатындағы шығарманың мақамын да виртуал скрипкада байқап көре аласың.

Ысқышты аспаптар: басқа аспаптар

    Дереккөз: Wikipedia