Ұрмалы аспаптар
Наккаре
Бірі кішірек екі жарты шар пішінді кішкентай барабаннан тұратын, захме немесе токмак деп аталатын ағаш таяқшалармен ойналатын тостаған барабан.
Қысқаша
- Тобы: Ұрмалы, қос кесе дабыл
- Шығу тегі: Атауы арабтың 'соғу' мағынасындағы нақр түбірінен; Андалусия арқылы еуропа тілдеріне де енді
- Тұлғасы мен материалы: Соғылған мыстан жарты шар тұлға; аузына түйе (не есек) терісі керіледі
- Өлшемдері: Диаметрі шамамен 25–35 см; тереңдігі диаметрдің жартысындай не одан да көп
- Орындалуы: Захме не тоқпақ деп аталатын ағаш таяқшалармен; мехтерде нақкаре ойнаушылар малдас құрып отырып ойнаған
- Қолданылатын музыкасы: Мехтер, мәуләуи және текке музыкасы, ашық аспан астындағы мерекелер мен тойлар
- Басқа атаулары: Мәуләуилерде кудүм, Әзербайжанда нағара, Анадолыда чифте нағра
- XVI–XVII ғасырлар: Эвлия Челеби атаған мехтер аспаптарының бірі; оның айтуынша, Арабстан кофеханаларында да ойналған[1, 2]
Дыбысын тыңдау
Тарихы
Атауы арабтың «ұру» мағынасындағы накр түбірінен шыққан; орта ғасырларда көптеген елде қолданылды. Осман мехтерінде кёспен бірге орын алды; мәуләуи тәкияларында дәл осы аспап кудюм деп аталды. Әзербайжанда халық музыкасында қоша нағара деген атпен сақталған. Ойнаушысын наккарезен деп атайды.
Құрылымы
Диаметрі шамамен 25–35 см екі тостаған барабаннан тұрады, олардың аузына тері керілген. Барабандардың бірі кішірек, терісі жұқарақ.
Қалай ойналады
Әр қолда бір-бірден ұсталатын захме немесе токмак деп аталатын ағаш таяқшалармен ұрылады; үлкен тостаған жуан дүм, кішісі жіңішке тек дыбысын береді.
Мақам музыкасындағы орны
Әуен ойнамайды, усул ұстайды. Кудюммен тегі бір; айырмашылығы қолданылатын ортасында: наккаре мехтерде және зайырлы музыкада, ал кудюм мәуләуи айинінде усул ұстайды.
Бастау: түрлері, өлшемдері, күйі
Осы аспаппен баста
Жазбалардағы шеберлер
Ноталар мұрағатындағы шығармалардың жазбаларында осы аспапта ойнайтындар (MusicBrainz).
Наккаре туралы жиі қойылатын сұрақтар
Наккаре деген не?
Наккаре – бірі кішірек екі тостаған дабылдан тұратын, екі қолда ұсталған ағаш таяқшалармен ойналатын усул аспабы. Үлкен тостаған төмен, кішісі жоғары дыбыс береді; осылайша дүм мен тек соққыларын бір қос дабылмен ойнауға болады. Осман мехтерінде және зайырлы музыкада қолданылған.
Наккаре мен кудюмнің айырмашылығы неде?
Құрылымдары өте ұқсас және ортақ тектен шыққан. Айырмашылық көбіне қолданылатын орнында: наккаре мехтерде және зайырлы музыкада, ал кудюм мәуләуи айиндерінде және классикалық түрік музыкасының фасылдарында усул ұстайды. Сондықтан бір тектен шыққан аспап енген ортасына қарай басқа ойнау мәнері мен басқа репертуарға ие болған.
Наккаре Еуропаға қалай өтті?
Орта ғасырларда крест жорықтары мен Жерорта теңізі саудасы арқылы Еуропаға өткен наккаре онда «накер» (naker) деген атпен аталды. Бұл қос тостаған дабылдар Еуропадағы литаврлардың ата-бабаларының қатарына жатады. Осман мехтерінің Еуропада оятқан қызығушылығы да ұрмалы аспаптардың оркестрге енуінде рөл атқарды.
Наккаре бүгін ойнала ма?
Мехтер топтарында ойналуын жалғастырады. Әзербайжанда қоша нағара деген атпен халық музыкасында өмір сүреді. Ал классикалық түрік музыкасында дәл осы қызметті негізінен кудюм атқарады; көне музыканы жаңғыртатын ансамбльдер наккарені қайта қолдануда. Бұл жаңғырту жұмыстары көне деректердегі усул үлгілері мен ойнау мәнерлерін қайта естілетін етуде.