Ысқышты аспаптар
Ребаб
Ребаб: Кокос жаңғағының қабығына немесе ағаш корпусқа тері тартылып жасалатын көне ысқышты аспап. Ислам әлеміндегі ең көне ысқышты аспаптардың бірі; Осман дәуірінде әсіресе мәуләуи музыкасында қолданылған. Еуропадағы ребек пен орта ғасырлық ысқышты аспаптардың арғы атасы саналады.
Қысқаша
- Тобы: Ішекті, ысқышты; тік ұсталатын аяқты ысқыштылар
- Шығу тегі: Ислам әлеміндегі ең көне ысқышты аспаптардың бірі; Орталық Азиядағы ықылықпен туыс саналады
- Алғашқы белгілі іздері: X ғасырдағы араб тіліндегі музыка дереккөздері (әл-Фараби)
- Тұлғасы мен материалы: Кокос жаңғағының қабығы не ойылған ағаш; аузы жұқа терімен қапталған, астында темір аяқ
- Ішектері: 2 не 3; бұрын жылқы қылы не жібек, бүгін металл да қолданылады
- Қолданылатын музыкасы: Осман дәуірінде әсіресе мәуләуи жоралары мен таксимдер
- Туыс аспаптар: Кеменче, еуропалық ребек, Мысыр, Мағриб және Индонезия ребабтары
- XVI–XVII ғасырлар: Эвлия Челеби «Саяхатнамеде» ребабты жібек үш ішекті өте көне аспап ретінде атайды; тарихта ол жиі ықлық пен кеменчемен шатастырылған[1, 2, 3]
Дыбысын тыңдау
Тарихы
Ислам әлеміндегі ең көне ысқышты аспаптардың бірі; Осман дәуірінде әсіресе мәуләуи музыкасында қолданылған. Еуропадағы ребек пен орта ғасырлық ысқышты аспаптардың арғы атасы саналады.
Құрылымы
Кокос жаңғағының қабығынан не ойылған ағаштан жасалған домалақ кеуденің аузы терімен қапталады; ұзын мойны және астында темір аяғы бар. Екі не үш ішек тағылады.
Қалай ойналады
Тік ұсталады, аяғы тізеге не жерге тіреліп, ысқышпен ойналады.
Мақам музыкасындағы орны
Перделері жоқ; мәуләуи рәсімдерінде (айин) нейге қосылып мақам әуендері мен таксимдерді орындайды.
Бастау: түрлері, өлшемдері, күйі
Осы аспаппен баста
Жазбалардағы шеберлер
Ноталар мұрағатындағы шығармалардың жазбаларында осы аспапта ойнайтындар (MusicBrainz).
Ребаб туралы жиі қойылатын сұрақтар
Ребаб деген не, кеманеден айырмашылығы қандай?
Ребаб – тұлғасы кокос жаңғағының қабығынан не ойылған ағаштан жасалып, терімен қапталған, ұзын мойынды әрі аяқты, тік ұсталып ысқышпен ойналатын көне аспап. Құрылымы жағынан кабак кеманеге өте ұқсас; негізгі айырмашылық қолданылатын ортада: кабак кемане халық музыкасында, ал ребаб Осман дәуірінде әсіресе мәуләуи айиндерінде және текке музыкасында ойналған.
Ребаб мәуләуи музыкасында неге маңызды?
Мәуләуи дәстүрінде ней, ребаб, кудюм және халиле айин музыкасының негізгі аспаптары саналады. Ребабтың жұмсақ, адам дауысына жақын тембрі нейімен бірге әуенді көтереді, ал кудюм мен халиле усулды ұстап тұрады. Мәуләнаның өлеңдерінде де ребабқа жиі сілтеме жасалады; бұл аспаптың мәуләуи мәдениетіндегі орнын көрсетеді.
Ребаб бүгін ойнала ма?
XX ғасырда Түркияда қолданылуы қатты азайды. Соңғы жылдары мәуләуи айиндерін және көне осман музыкасын қайта жаңғыртатын ансамбльдер аспапты көне деректер бойынша қайта жасатып, ойнай бастады. Ал араб әлемі мен Орталық Азияда ребаб тобының әртүрлі түрлері халық музыкасында өмір сүруін жалғастыруда.
Ребаб пен Еуропаның ысқышты аспаптары арасында байланыс бар ма?
Орта ғасырларда ислам әлемінен Андалусия мен Сицилия арқылы Еуропаға өткен ребаб Еуропада «ребек» (rebec) деп аталатын ысқышты аспаптың пайда болуына үлес қосты. Сондықтан ребаб Еуропа ысқышты аспаптарының алыс ата-бабаларының бірі саналады. Уақыт өте Еуропада тұлға мен мойын пішіні өзгерді, ысқышты аспаптар иықта не тізеде ұсталатын жаңа пішіндерге ие болды.