Onlayn Tanbur chal

Klassik turk musiqasida qoʻllaniladigan, uzun va pardali dastali, dumaloq kosali torli cholgʻu.

Dizi

Klaviaturadagi A S D F G H J K tugmalari tovushqatorning sakkiz pardasini chaladi.

Taklifingizga ochiqmiz.

Telefonni yonboshiga burasang yoki toʻliq ekranga oʻtsang, cholgʻu kattaroq koʻrinadi.

Tonika pardasi Dominanta pardasi Oʻz mandal sozlamasi bor qator

Klaviatura: yuqoriga va pastga strelkalar qator tanlaydi, Probel yoki Enter chaladi, plyus va minus tanlangan qator mandalini bir kommaga siljitadi.

Oʻng tomondan bos yoki sur; chapdagi yorliqlarni bossang, qator tanlanadi. iPhone'da ovoz chiqmasa, ovozsiz rejimni oʻchir.

Mandallar

Har bir pardani komma-komma pasaytir yoki koʻtar. Sozlama oʻz sozlamasi boʻlmagan barcha qatorlarga qoʻllanadi.

Qator mandali

Bitta qatorni parda sozlamasidan alohida sozla. Sozlanmagan qatorlar parda sozlamasiga ergashadi.

Tanbur haqida

Qisqacha

Oilasi: Torli, mizrobli (uzun dastali, pardali lyutnya oilasi)
Kelib chiqishi: Qadimgi tanbur an’anasi; turk tanburi XVIII asrda bugungi shaklini oldi
Korpus va material: Yupqa tilimlardan (ko‘pincha 17–23) yarim shar kosa; 2–3 mm archa qopqoq
Dasta: Uzunligi taxminan 1 m (100–110 sm), juda ingichka
Torlari: Bugun ko‘pincha yetti tor (uch juft va yakka bam); avval sakkiz torlilari ham bo‘lgan
Pardalari: Dastaga bog‘langan ichak yoki leska pardalar, maqom intervallariga ko‘ra joylashtiriladi
Chalinishi: Toshbaqa kosasidan yasalgan V uchli uzun mizrob bilan; kamon bilan chalinadigan turi kamonli tanbur deyiladi
XVI–XVII asrlar: Ravoniyning "Ishoratnoma"sida tilga olinadi; Evliyo Chalabiy yozganlaridan o‘sha davrda xalq tanburni uddan ko‘ra ko‘proq sevgani anglashiladi^{[1, 2, 3]}

Boshlash: turlari, oʻlchamlari, sozlanishi

O‘lchamlari: Korpus diametri taxminan 35 cm, dasta taxminan 1 m, tor uzunligi odatda 104 cm.
Pardalar: Dastada taxminan 60 parda bor; ijrochi kerak bo‘lsa parda qo‘shishi yoki olib tashlashi mumkin.
Torlar: Sakkiz tor juft-juft; eng pastdagi po‘lat juft yegâh tovushiga sozlanadi.
Baglamadan farqi: Bitta o‘lcham va bitta sozda qabul qilingan; baglamadagidek düzenlari yo‘q.
Nozikligi: Dasta vaqt o‘tishi bilan tor tarangligidan egilishi mumkin; qopqoqning biroz cho‘kishi esa yetuklik belgisi hisoblanadi.^{[1, 4]}

Tarixi

Klassik turk musiqasining ramzi hisoblangan uzun dastali, pardali cholgʻu. XVII asrdan boshlab saroy va xonaqoh musiqasining asosiy cholgʻusiga aylandi; Tanburi Jamil bey uni XX asr boshida eng yorqin davriga olib chiqdi.

Tuzilishi

Boʻlaklardan yigʻilgan yarim shar shaklidagi kosa, yupqa yogʻoch qopqoq va juda uzun, ingichka dastadan iborat. Dastaga bogʻlangan pardalar maqom musiqasining komma oraliqlariga koʻra joylashtiriladi; odatda uch juft va bitta yakka boʻlib, yettita tor taqiladi.

Qanday chalinadi

Toshbaqa kosasidan yoki plastmassadan yasalgan uzun mizrob bilan chalinadi. Kamonli tanbur deb ataladigan turi esa skripka kamoni bilan chalinadi.

Mashq qilganda asqotadi

Tanbur: tarixi, tuzilishi va ovoz namunalari Notalar arxivi: asarlarni tingla, birga chal Komma tyuneri (sozlagich)Turk musiqasi usullari Oʻrganish yoʻli

Maqom darslari Hijoz Rost Ushshoq Nihovand Husayniy Segoh

Loyiha eslatmalari

Tovush tizimi: Arel–Ezgi–Uzdilek pardalari oktavani 53 teng qismga (Holder kommasi, ≈22,6 sent) boʻluvchi shkalada koʻrsatiladi; bu nazariyaning Pifagor pardalariga yaqin muqobildir. Har bir parda harf oʻrni va mandal siljishining yigʻindisi sifatida hisoblanadi; tayanch Lya4 = 440 Hz.
Interval qisqartmalari: B = bakiye (4), S = kichik mujenneb (5), K = katta mujenneb (8), T = tanini (9), A = orttirilgan sekunda (12–13 komma).
Ovoz: haqiqiy qonun yozuvlari pardaga qarab komma aniqligida sozlanadi. Sintez rejimida har bir qator biroz farqli sozlangan uchta tor sifatida yaratiladi.
Mandallar: odatiy holda parda boʻyicha sozlama qoʻllanadi; kerakli qatorni alohida sozlash mumkin. Maqomlarning tayyor sozlamalari parda boʻyicha.
Maʼlum cheklovlar: parda nomlari Rost (Sol) asosida; maqomlarning tayyor sozlamalari mutaxassis tasdigʻini kutmoqda.

Tanbur haqida koʻp beriladigan savollar

Virtual tanburni qanday chalaman?

Brauzerda hech qanday o‘rnatish kerak emas. Realistik ko‘rinishda uzun tanbur dastasi ekranga gorizontal joylashadi, pardalar tor ustida barmoq joylari sifatida ko‘rinadi; tegib yoki barmog‘ingni surib chalasan. Klaviaturada A–K birinchi oktavani, Q–U ikkinchi oktavani chaladi. Dasta uzun bo‘lgani uchun telefonda ekranni yonga burish yoki to‘liq ekranga o‘tish chalishni osonlashtiradi.

Virtual tanburda pardalar maqomga ko‘ra qanday sozlanadi?

Haqiqiy tanburda pardalar maqom intervallariga ko‘ra dastaga bog‘langan va ijrochi maqom talab qiladigan bog‘ni tanlaydi. Virtual tanbur bu tanlovni sen uchun bajaradi: maqom tasmasidan maqom tanlasang, faqat o‘sha maqomning pardalari komma qiymatlari bilan tonikadan boshlab ikki oktava bo‘ylab joylashadi. Tonika va dominanta pardalari rang bilan belgilanadi.

Virtual tanburdagi ovoz kimning yozuvi?

Tovushlar Xavier Serra Freesoundʼda ulashgan va Hamza Zeytinoğlu chalgan «tanbur.wav» yozuvidan birma-bir kesib olinib, qayta ishlangan (CC BY 4.0). Har bir parda eng yaqin nota yozuvidan komma aniqligida sozlanib chalinadi. Yozuvlar yuklanguncha sintez ovozi eshitiladi; istagan paytingda «Sintez» variantiga o‘tishing mumkin.

Taqsim va peshravlarni virtual tanburda mashq qila olamanmi?

Ha. Notalar arxividagi asarning «Asarni o‘rganish» bo‘limida «O‘zingiz chaling» qadamidan tanburni tanlasang, virtual tanbur asarning maqomi bilan ochiladi. Taqsim mashq qilish uchun esa maqom sahifasidan maqomning sayrini o‘qib, tonika, dominanta va oraliq to‘xtash (asma karar) pardalarini virtual tanburda navbat bilan aylanib chiqishing mumkin.

Manbalar

TDV İslâm Ansiklopedisi
Wikipedia
ozanyarman.com
DergiPark