Miras-ı Saz

Maqomlar

Har bir maqomning tovushqatorini tingla, tonika va dominanta pardalarini oʻrgan, qonunda oʻz mandal sozlamang bilan chal.

Koʻp beriladigan savollar

Maqom nima?

Maqom — muayyan tovushqator (pardalar va intervallar), tonika pardasi, dominanta pardasi va rivojlanish yoʻli, yaʼni kuyning tovushqator boʻylab qanday harakatlanishi bilan belgilanadigan kuy tizimi. Bir xil tovushqatordan foydalanadigan ikki maqom bir-biridan rivojlanish yoʻli orqali farqlanishi mumkin.

Tonika va dominanta nimani anglatadi?

Tonika (turkcha karar) — maqom kuyni yakunlaydigan tayanch parda. Dominanta (güçlü) — tovushqatordagi ikkinchi muhim tayanch parda boʻlib, koʻpincha tovushqatorning tetraxordi bilan pentaxordi birlashgan joyda joylashadi.

Maqom tovushqatorlari qanday hosil boʻladi?

Tovushqatorlar tetraxord va pentaxord deb ataladigan qismlarning birikishidan hosil boʻladi: Rost, Ushshoq, Hijoz, Kurdiy, Buselik, Chorgoh kabi. Intervallar komma bilan oʻlchanadi: bakiye 4, kichik mujenneb 5, katta mujenneb 8, tanini 9, orttirilgan sekunda 12–13 kommaga teng.

Bu yerdagi maʼlumotlar qanchalik ishonchli?

Maqom tovushqatorlari Arel-Ezgi-Uzdilek nazariyasi asosida tayyorlandi. Qonunda har bir nota nomi uchun bitta mandal sozlamasi ishlatilgani sababli, koʻtarilish va tushishda oʻzgaradigan pardalarda maqomning eng xarakterli koʻrinishi tanlandi. Mazmun hali mutaxassis tomonidan tasdiqlanmagan; xato koʻrsang, aloqa sahifasi orqali bizga yozishing mumkin.

Kurdiy va Ushshoq

Ikkalasining tonikasi (karar): Dugoh. Farqli pogʻonalar soni: 1. Dominanta: Kurdiy – Navo, Ushshoq – Navo.

Tovushqatorlar pogʻonama-pogʻona

Pogʻona	Kurdiy	Ushshoq	Farq (komma)
1	Dugoh	Dugoh	=
2	Kurdiy	Segoh	+4
3	Chorgoh	Chorgoh	=
4	Navo	Navo	=
5	Husayniy	Husayniy	=
6	Ajam	Ajam	=
7	Gardoniya	Gardoniya	=
8	Muhayyar	Muhayyar	=

2-pogʻona: Kurdiy – Kurdiy, Ushshoq – Segoh (+4 komma)

Tinglayotganda chalinayotgan parda jadvalda yonadi; «Ketma-ket» tugmasi farqli pardalarni yonma-yon chaladi. Bir xil pardalarga ega maqomlar sayri, yaʼni kuy qayerdan boshlanib, qayerlarda toʻxtashi bilan farqlanadi.

Kurdiy maqomi sayri

Navo atrofida aylanib, Kurdiy tetraxordi orqali Dugohda tonikaga tushadi.

Kurdiy maqomi sahifasi →

Ushshoq maqomi sayri

Koʻtariluvchi yoʻl bilan rivojlanadi; Navo atrofida aylanib, Segoh pardasiga urgʻu berib, Dugohda tonikaga tushadi.

Ushshoq maqomi sahifasi →

Boshqa ikki maqomni solishtir

Tez-tez solishtiriladigan maqomlar

Hijoz ↔ Ushshoq Rost ↔ Mohur Husayniy ↔ Ushshoq Segoh ↔ Huzzom Ushshoq ↔ Bayotiy Kurdiy ↔ Ushshoq Sabo ↔ Ushshoq Qarjigʻar ↔ Ushshoq Nihovand ↔ Kurdilihijozkor Rost ↔ Nihovand Hijoz ↔ Huzzom Husayniy ↔ Muhayyer

Manbalar

H. Sadettin Arel, Türk Mûsikîsi Nazariyatı Dersleri (haz. Onur Akdoğu), Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara, 1991.
Suphi Ezgi, Nazarî-Amelî Türk Mûsikîsi, 5 cilt, İstanbul Konservatuvarı, 1933–1953.
M. Kemal Karaosmanoğlu, A Turkish Makam Music Symbolic Database for Music Information Retrieval: SymbTr, ISMIR 2012.
Vikipedi, “Makam” maddesi · Wikipedia, “Turkish makam” article.

Tovushqator

Tuzilishi

Rivojlanish yoʻli

Maqom oilasi

Avval buni tingla

Bu maqomdagi mashhur asarlar

Notalar arxivida shu maqomdan

Tovushqatorni kuyla

Chuqurroq: arxiv maʼlumotlari, eski manbalar va fayllar

Arxivda pardalar qoʻllanishi

Eski manbalarda vaqti va taʼsiri

Fayllar va dasturlar