Կոպուզ

Կոպուզը թյուրքերի հայտնի ամենահին լարային նվագարանների ընդհանուր անունն է։ Այն մեկ կաղապար չունի. ըստ դարաշրջանի և տարածաշրջանի՝ փոխվում են լարերի թիվը, իրանի ձևը և կոթի երկարությունը։ Հիմնականում այն ունի փորված փայտե իրան, կաշվով կամ բարակ տախտակով ծածկված բացվածք և կարճ կոթ։ Պատմական աղբյուրներում այն հիշատակվում է որպես օզանների, կամերի և բախսիների նվագարան։

Կոպուզի կոթը սովորաբար կարճ է և առանց լադերի, իսկ իրանի բացվածքը հիմնականում ծածկված է կաշվով։ Բաղլամայի երկար կոթին լադեր են կապված, իսկ վերին տախտակը փայտից է։ Եթե կոպուզը քիչ լարերով, մեղմ ձայնով և պատումին նվագակցող նվագարան է, ապա բաղլաման ավելի լայն ձայնածավալով և տարբեր լարվածքներով թե՛ նվագակցող, թե՛ մենանվագ գործիք է։ Բաղլաման համարվում է կոպուզի ավանդույթի զարգացած անատոլիական ժառանգը։

Գրքի պատումների մեծ մասն ավարտվում է նրանով, որ Դեդե Կորկուտը գալիս է, նվագում իր կոպուզը և պատմում տոհմի ու սերնդի մասին, այսինքն՝ պատմված պատմությունը կոպուզի նվագակցությամբ վերածվում է էպոսի։ Տեքստում հանդիպում է «կոլչա կոպուզ» արտահայտությունը, և կոպուզը օզանության, իմաստության և խոսքի հանդեպ հարգանքի խորհրդանիշն է։ Ուստի թյուրքական մշակույթում կոպուզը դիտվում է ոչ միայն որպես նվագարան, այլև բանավոր ավանդույթի խորհրդանիշ։

Այն չի մտնում դասական թուրքական մակամային երաժշտության համույթների մեջ։ Այսօր այն նվագում են հիմնականում կենտրոնասիական և կովկասյան մեղեդիներում, էպոսների պատմման ժամանակ և հին թյուրքական երաժշտությունը վերակենդանացնող համույթներում. Ադրբեջանում և Թուրքիայում օգտագործվում են հին պատկերների հիման վրա պատրաստված կոպուզներ։ Իսկ նրա ազգակիցները, օրինակ՝ ղրղզական կոմուզը, շարունակում են ապրել առօրյա երաժշտական կյանքում։