Μπαγλαμάς (σάζι)

Στην καθημερινή γλώσσα χρησιμοποιούνται συνήθως με την ίδια σημασία. «Σάζι» είναι στην Ανατολία η γενική ονομασία των μακρύλαιμων έγχορδων που παίζονται με πένα· ο «μπαγλαμάς» (bağlama) είναι το μεσαίου μεγέθους και πιο διαδεδομένο μέλος αυτής της οικογένειας. Θεωρείται ότι πήρε το όνομά του από τα τάστα που δένονται στο μπράτσο του. Ανάλογα με το μέγεθος, από το μικρότερο στο μεγαλύτερο, η οικογένεια παίρνει ονόματα όπως τζουρά, μπαγλαμάς και ντιβάν σάζι· από τόπο σε τόπο ακούγονται και ονόματα όπως ταμπουρά, τσογούρ ή μποζούκ.

Ο μακρύλαιμος μπαγλαμάς έχει μεγαλύτερο μήκος χορδής, περισσότερα τάστα στο μπράτσο και πιο γεμάτο ήχο· παραδοσιακά παίζεται κυρίως στο κούρδισμα μποζούκ. Ο κοντόλαιμος κρατιέται πιο εύκολα, τα τάστα του είναι κοντά το ένα στο άλλο και συνήθως κουρδίζεται στο κούρδισμα μπαγλαμά. Για αρχάριους και για συνοδεία τουρκιών προτιμάται συνήθως το κοντό μπράτσο, ενώ για ούζουν χαβά και παραδοσιακή εκτέλεση το μακρύ.

Οι χορδές χωρίζονται σε τρεις ομάδες, κάτω, μεσαία και πάνω· ο φθόγγος κάθε ομάδας και το διάστημα ανάμεσα στις ομάδες καθορίζονται από τον τρόπο κουρδίσματος που λέγεται «ντουζέν». Επειδή η ίδια θέση του δαχτύλου δίνει άλλον φθόγγο σε άλλο ντουζέν, κάθε τουρκί μαθαίνεται με το δικό του ντουζέν. Τα πιο διαδεδομένα είναι το ντουζέν μπαγλαμά και το ντουζέν μποζούκ· χρησιμοποιούνται επίσης τοπικά ντουζέν όπως το μισκέτ, το μουστεζάτ και το αμπντάλ.

Στο επίπεδο να παίζεις απλά τουρκιά φτάνεις συνήθως σε λίγους μήνες. Ο πραγματικός κόπος είναι να γίνει σταθερό το χτύπημα της πένας και να βρίσκεις τα τάστα στο μπράτσο χωρίς να κοιτάς. Στους αρχάριους συνιστάται συνήθως να ξεκινήσουν με κοντόλαιμο μπαγλαμά, στο ντουζέν μπαγλαμά, με αργές μελωδίες μικρής έκτασης. Αν ένας δάσκαλος διορθώσει το κράτημα της πένας τις πρώτες εβδομάδες, αποφεύγονται συνήθειες που αργότερα κόβονται δύσκολα.

Ναι. Το κουμπί «Παίξε στον browser» σε αυτή τη σελίδα ανοίγει τον εικονικό μπαγλαμά· οι ήχοι είναι νότες ηχογραφημένες από πραγματικό μπαγλαμά. Όταν διαλέγεις ένα μακάμ, κάθε φθόγγος ηχεί στην τιμή κόμματος αυτού του μακάμ, έτσι ακούς με την ακριβή τους τιμή και τα διαστήματα που στο πραγματικό σάζι αποδίδονται με το πλησιέστερο δεμένο τάστο. Μπορείς να δοκιμάσεις στο ίδιο εικονικό όργανο και το μακάμ ενός έργου από το αρχείο παρτιτούρων.