Έγχορδα με δοξάρι
Ραμπάμπ
Ραμπάμπ: Πανάρχαιο όργανο με δοξάρι, φτιαγμένο με δέρμα τεντωμένο πάνω σε ηχείο από κέλυφος καρύδας ή από ξύλο. Είναι από τα αρχαιότερα δοξαρωτά όργανα του ισλαμικού κόσμου· στην Οθωμανική Αυτοκρατορία χρησιμοποιήθηκε κυρίως στη μουσική των Μεβλεβί. Θεωρείται πρόγονος του ευρωπαϊκού ρεμπέκ και των μεσαιωνικών δοξαρωτών.
Με λίγα λόγια
- Οικογένεια: Έγχορδο με δοξάρι· όρθια έγχορδα με πόδι
- Προέλευση: Από τα αρχαιότερα έγχορδα με δοξάρι του ισλαμικού κόσμου· θεωρείται συγγενικό με το ıklığ της Κεντρικής Ασίας
- Πρώτες μαρτυρίες: Αραβικές μουσικές πηγές του 10ου αιώνα (Αλ-Φαραμπί)
- Σώμα και υλικά: Κέλυφος καρύδας ή σκαλιστό ξύλο· στόμιο καλυμμένο με λεπτό δέρμα, σιδερένιο πόδι από κάτω
- Χορδές: 2 ή 3· παλαιότερα από αλογότριχα ή μετάξι, σήμερα και μεταλλικές
- Μουσικές: Στην οθωμανική παράδοση κυρίως τα μεβλεβί αγίν και τα ταξίμια
- Συγγενικά όργανα: Κεμεντζές, το ευρωπαϊκό ρεμπέκ, τα αιγυπτιακά, μαγκρεμπίνικα και ινδονησιακά ρεμπάμπ
- 16ος–17ος αιώνας: Στο Seyahatname ο Εβλιγιά Τσελεμπή περιγράφει το ρεμπάμπ ως πολύ παλιό όργανο με τρεις μεταξωτές χορδές· συχνά ταυτίστηκε με το ıklığ και τον κεμεντζέ[1, 2, 3]
Άκου τον ήχο
Ιστορία
Είναι από τα αρχαιότερα δοξαρωτά όργανα του ισλαμικού κόσμου· στην Οθωμανική Αυτοκρατορία χρησιμοποιήθηκε κυρίως στη μουσική των Μεβλεβί. Θεωρείται πρόγονος του ευρωπαϊκού ρεμπέκ και των μεσαιωνικών δοξαρωτών.
Κατασκευή
Το άνοιγμα ενός στρογγυλού σκάφους από κέλυφος καρύδας ή σκαλιστό ξύλο καλύπτεται με δέρμα· έχει μακρύ μπράτσο και σιδερένιο πόδι στο κάτω μέρος. Έχει δύο ή τρεις χορδές.
Πώς παίζεται
Κρατιέται κάθετα, με το πόδι ακουμπισμένο στο γόνατο ή στο έδαφος, και παίζεται με δοξάρι.
Η θέση του στη μουσική μακάμ
Δεν έχει τάστα· στις τελετές (αγίν) των Μεβλεβί παίζει μελωδίες μακάμ και ταξίμια μαζί με το νέι.
Για αρχή: είδη, διαστάσεις, κούρδισμα
Ξεκίνα με αυτό το όργανο
Δεξιοτέχνες στις ηχογραφήσεις
Όσοι παίζουν αυτό το όργανο σε ηχογραφήσεις έργων του αρχείου παρτιτούρων (MusicBrainz).
Συχνές ερωτήσεις: Ραμπάμπ
Τι είναι το ραμπάμπ και σε τι διαφέρει από το κεμανέ;
Το ραμπάμπ είναι ένα παλιό όργανο με σώμα από κέλυφος καρύδας ή σκαλιστό ξύλο καλυμμένο με δέρμα, με μακρύ μπράτσο και πόδι, που κρατιέται όρθιο και παίζεται με δοξάρι. Στην κατασκευή μοιάζει πολύ με το καμπάκ κεμανέ· η κύρια διαφορά είναι στο περιβάλλον όπου χρησιμοποιείται: το καμπάκ κεμανέ στη λαϊκή μουσική, ενώ το ραμπάμπ στην Οθωμανική Αυτοκρατορία παιζόταν ιδίως στις τελετές των Μεβλεβήδων και στη μουσική των τεκέδων.
Γιατί το ραμπάμπ είναι σημαντικό στη μουσική των Μεβλεβήδων;
Στην παράδοση των Μεβλεβήδων το νέι, το ραμπάμπ, το κουντούμ και το χαλιλέ θεωρούνται τα βασικά όργανα της μουσικής της τελετής. Η απαλή χροιά του ραμπάμπ, κοντινή στην ανθρώπινη φωνή, κρατά μαζί με το νέι τη μελωδία, ενώ το κουντούμ και το χαλιλέ κρατούν το ουσούλ. Και στα ποιήματα του Μεβλανά γίνονται συχνές αναφορές στο ραμπάμπ· αυτό δείχνει τη θέση του οργάνου στον πολιτισμό των Μεβλεβήδων.
Παίζεται σήμερα το ραμπάμπ;
Τον 20ό αιώνα η χρήση του στην Τουρκία μειώθηκε πολύ. Τα τελευταία χρόνια σύνολα που αναβιώνουν τις τελετές των Μεβλεβήδων και την παλιά οθωμανική μουσική άρχισαν να το παίζουν, κατασκευάζοντάς το ξανά με βάση τις παλιές πηγές. Στον αραβικό κόσμο και στην Κεντρική Ασία διάφορες μορφές της οικογένειας του ραμπάμπ συνεχίζουν να ζουν στη λαϊκή μουσική.
Υπάρχει σχέση ανάμεσα στο ραμπάμπ και τα ευρωπαϊκά έγχορδα με δοξάρι;
Το ραμπάμπ, που τον Μεσαίωνα πέρασε από τον ισλαμικό κόσμο στην Ευρώπη μέσω της Ανδαλουσίας και της Σικελίας, συνέβαλε στη γέννηση του εγχόρδου με δοξάρι που ονομάστηκε στην Ευρώπη «rebec». Γι' αυτό το ραμπάμπ θεωρείται ένας από τους μακρινούς προγόνους των ευρωπαϊκών εγχόρδων με δοξάρι. Με τον καιρό στην Ευρώπη άλλαξε το σχήμα του σώματος και του μπράτσου, και τα έγχορδα με δοξάρι απέκτησαν νέες μορφές που κρατιούνται στον ώμο ή στο γόνατο.