Νέι

Το νέι φτιάχνεται από καλάμι, στο πάνω άκρο του προσαρμόζεται ένα επιστόμιο (μπασπαρέ) από κέρατο ή κόκαλο και φυσιέται με τα χείλη να ακουμπούν ελαφρά σε αυτό· έχει έξι τρύπες μπροστά και μία πίσω. Το καβάλι φτιάχνεται συνήθως από ξύλο, δεν έχει μπασπαρέ και στο κάτω άκρο του έχει πρόσθετες ηχητικές τρύπες. Το νέι είναι όργανο του σουφισμού και της κλασικής τουρκικής μουσικής, ενώ το καβάλι της ποιμενικής και λαϊκής μουσικής· και οι χροιές τους διαφέρουν.

Τα νέι κατασκευάζονται σε διαφορετικά μήκη ανάλογα με τα τονικά ύψη που λέγονται «αχένκ»: Σαχ, Μανσούρ, Κιζ, Μουσταχσέν, Σουπουρντέ και Μπολαχένκ είναι μερικά από αυτά. Όσο μακραίνει το όργανο, τόσο χαμηλώνει ο ήχος. Ο νεϊζέν διαλέγει το κατάλληλο νέι ανάλογα με το αχένκ του έργου ή τη φωνή του τραγουδιστή· γι' αυτό οι έμπειροι νεϊζέν κουβαλούν νέι σε πολλά μήκη.

Στο νέι ο ήχος παράγεται όταν ο αέρας από τα χείλη χτυπά την κοφτερή εσωτερική ακμή του μπασπαρέ· ο αέρας πρέπει να κατευθύνεται σε αυτή την ακμή με συγκεκριμένη γωνία και σε στενή δέσμη. Όταν η θέση των χειλιών και η ανάσα μετακινηθούν λίγα χιλιοστά, ο ήχος χάνεται. Γι' αυτό ο πρώτος καθαρός ήχος μπορεί να πάρει μέρες ή ακόμη και εβδομάδες. Η σύντομη και τακτική μελέτη κοντά σε δάσκαλο είναι ο πιο γρήγορος δρόμος προόδου.

Το Μεσνεβί του Μεβλανά αρχίζει με στίχους που σημαίνουν «Άκου πώς παραπονιέται αυτό το νέι, πώς διηγείται τους χωρισμούς». Το νέι, κομμένο από τον καλαμιώνα, συμβολίζει την ανθρώπινη ψυχή που χωρίστηκε από την πηγή της και λαχταρά να επιστρέψει σε αυτή. Γι' αυτό το νέι είναι το κύριο όργανο της τελετής των Μεβλεβήδων· η τελετή ανοίγει με το ταξίμι του νεϊζέν.

Ναι. Το κουμπί «Παίξε στον browser» σε αυτή τη σελίδα ανοίγει το εικονικό νέι· οι ήχοι κόπηκαν ένας ένας από ηχογράφηση μιας κλίμακας Χουζάμ παιγμένης σε νέι (CC BY 4.0). Τα κόμματα που στο πραγματικό νέι αποδίδονται με την ανάσα και τη γωνία της κεφαλής, το εικονικό νέι τα παίζει αυτόματα σύμφωνα με τις τιμές κόμματος του μακάμ που διαλέγεις.