خاطراتی که به آهنگسازان نسبت داده میشود و داستانهای پشت آثار، همراه با منابع. بالای هر داستان میزان اعتبار منبعش آمده است؛ هر کدام را در صفحهٔ خودش بخوانید و اثر را بشنوید.
روایت است که از سقف چوبی اتاقی که جمیل بیگ در آن تنبور مینواخت، عنکبوتی با تاری نازک پایین میآمد. جمیل بیگ به آن دست نمیزد و آن را به حال خود میگذاشت. روزی عنکبوت نیامد؛ پس از چند روز انتظار، با نردبان به سقف نگاه کرد و دید که عنکبوت مرده است. گفتهاند اندوهش را در بیتی بیان کرده است.
حاجی عارف بیگ هنگامی که در کاخ سلطان عبدالمجید به زنان حرم موسیقی میآموخت، دل به چشمدلبر سپرد؛ آن دو را به هم دادند و عارف بیگ کاخ را ترک کرد. نقل است که روزی چشمدلبر او را رها کرد و رفت؛ عارف بیگ به منصب خود در کاخ بازگشت و اندوه جدایی را در این ترانه بیان کرد. نخستین مصراع.
صالح، نخستین پسر دده افندی، یک سال پس از درگذشت شیخش علی نطقی دده، در ۱۸۰۵ در سهسالگی درگذشت. نقل است که دده افندی این داغ را با این «بسته» در مقام بیاتی، که سرودهاش نیز از خود اوست، بیان کرد. در ۱۸۱۰ پسر دومش مصطفی را نیز از دست داد. سال ساخت این بسته معلوم نیست. نخستین مصراع.
نقل است که رحمی بیگ در روزگار تنگدستی به عروسی دوستی موسیقیدان دعوت شد. پولی برای خرید هدیه نداشت؛ پس این ترانه را که سرودهاش نیز از خود اوست پیشکش کرد. همچنین گفته میشود این هدیه برای عروسی معزز خانم، آموزگار قانون دارالالحان، بوده است؛ تاریخ عروسی معلوم نیست. ترانه با خطاب به نوازندهای خوشذوق آغاز میشود.
رفیق فرسان سالها بعد زمستان بسیار سختی را به یاد میآورد که در کودکی در عمارت رضوان پاشا در ارنکوی گذراندند: راهها زیر برف بسته شده بود و حتی نان بهسختی پیدا میشد. در اواخر آوریل بهاری زیبا از راه میرسد؛ رحمی بیگ میخواهد یاد این بهار را با این ترانه در مقام طاهر بوسلیک، که سرودهاش نیز از خود اوست، زنده نگه دارد. آن زمستان سال ۱۳۲۳ بود؛ به تقویم امروزی ۱۹۰۷ یا ۱۹۰۸. نت این ترانه هنوز در بایگانی ما نیست. نخستین مصراعها.
ذکائی دده در سال ۱۸۷۰ به خواست مصطفی فاضل پاشا ــ که از ۱۸۴۵ تا درگذشت پاشا (۱۸۷۵) معلم موسیقی او بود ــ آیینی مولوی در مقام سوزدل ساخت. این آیین تنها در ۱۸۹۲ در مولویخانهٔ بهاریه در مقابله اجرا شد؛ پاشا آن را ندید. نت این آیین هنوز در آرشیو ما نیست.
دده افندی در سال ۱۸۴۶ با شاگردانش دلالزاده اسماعیل و مطفزاده احمد به حج رفت و در راه «معراجیهٔ» نایی عثمان دده را که داشت فراموش میشد به آنان آموخت. در سفر حج این الهی را بر سرودهای از یونس امره ساخت؛ این واپسین اثر اوست. در منا به وبا دچار شد و در ۲۹ نوامبر ۱۸۴۶ درگذشت. نخستین مصراع.
حاجی عارف بیگ پس از چشمدلبر به معلمی موسیقی در کاخ بازگشت؛ نقل است که این بار با کنیزی به نام زلفنگار ازدواج کرد و باز کاخ را ترک گفت. همسرش یک سال بعد از بیماری سل درگذشت. آهنگساز این اندوه را در این ترانه در مقام سهگاه و در ترانهای در مقام حجاز که با «Kamer-çehre perî-rû tende cânım» آغاز میشود، بیان کرد. نخستین مصراع.
هنگامی که عبدالحمید دوم خواست ترانههای تازهٔ او را بشنود، حاجی عارف بیگ بیماری را بهانه کرد؛ نقل است که به مابینچی گفت: «در هنر فرمان همایونی نیست». سلطان دستور داد او را پنجاه روز در اتاقش در «موزیقهٔ همایون» زندانی کنند. او از دوستش سرمؤذن رفعت بیگ خواست این ترانه در مقام نهاوند را که در این مدت ساخته بود، در حضور سلطان بخواند؛ بخشوده شد و به درجهٔ سرهنگی رسید.
حاجی عارف بیگ حدود یک سال پیش از مرگ به بیماری قلبی دچار شد و کمی پس از ساختن این ترانه در مقام کردیحجازکار، در ۲۸ ژوئن ۱۸۸۵ درگذشت. جای درگذشت او را دو گونه نقل میکنند: در اتاقش در «موزیقهٔ همایون» یا در کوشک ساحلی یکی از دوستانش در کوروچشمه.
رحمی بیگ نوازندگی تنبوری جمیل بیگ را، که در ۱۸۹۴ با او آشنا شده بود، با آوازش همراهی میکرد. چون جمیل بیگ در ۱۹۱۶ درگذشت، این ترانه در مقام سوزناک را ساخت. شعر نیز از خود اوست؛ نخستین مصراع ساز جمیل بیگ را یاد میکند.
رحمی بیگ که بهار را بسیار دوست داشت و تقریباً همهٔ آثارش را در این فصل ساخت، این ترانه در مقام حصاربوسلیک را که واپسین اثر اوست، چند روز پیش از مرگش به فاخره فرسان تقدیم کرد. شعر نیز از خود اوست.
این نخستین اثر شناختهشدهٔ رحمی بیگ است. گفتهاند آن را بر شعری از رجائیزاده محمود اکرم، به مناسبت مرگ دوست نزدیکش شوقی بیگ در ۲۰ ژوئیهٔ ۱۸۹۰ ساخت؛ شوقی بیگ در خانهٔ رحمی بیگ در بیلربیی از سکتهٔ قلبی درگذشته بود. نخستین مصراع شعر.
شاکر آغا در ۱۸۱۲ همراه دده افندی فاصلی مشترک در مقام فرحناک ــ که خود آن را سامان داده بود ــ ساخت: کار، بستهٔ نخست و یوروک سماعی از شاکر آغا، و بستهٔ دوم و آغیر سماعی از دده افندی است. این دو آهنگساز گاه با هم رقابت داشتند. یوروک سماعی «Bir dilbere dil düştü» در آرشیو ما شاید همان یوروک سماعی آن فاصل باشد، اما این قطعی نیست.
شیخ غالب به عریضهاش برای مرمت مولویخانهٔ غلطه قصیدهای افزود؛ سلیم سوم آنقدر قصیده را پسندید که دستور داد مرمت بیدرنگ آغاز شود. سلطان در گشایش که در روز جمعه برگزار شد حضور داشت و در مقابله آیینی که خود در مقام سوزدلآرا ساخته بود اجرا شد. گفتهاند مقام سوزدلآرا را سلیم سوم یافته و سامان داده است.
احمد راسم این ترانه در مقام عشاق را که «نظیرهٔ کسیک کرم» هم خوانده میشود، «تصویری بیپیرایه» از حال تاتیوس افندی دانسته که شعرش را نیز خود سروده است. احمد راسم، واسیلاکی و شوقی بیگ نزدیکترین دوستان او بودند؛ راسم ترانههای تازهاش را نخست با تاتیوس مرور میکرد.
نقل است که وقتی از ذکائی دده، که هیچ اثری در مقام یگاه نداشت، علت را پرسیدند، پاسخ داد که با بودن آثار دلالزاده در این مقام کاری برای کردن نمانده و یگاه «مُهر شده» است. گفته میشود همین سخن از دده افندی است.
شوقی بیگ بیش از دویست ترانه در مقام عشاق ساخت. نقل است که وقتی از زکی عارف آتااَرگین پرسیدند چرا در این مقام اثری نساخته، گفت شوقی بیگ عشاق را چنان زیبا پرداخته که «در عشاق را بسته است». همچنین نقل است که شوقی بیگ ترانههایش را هنگام خواندن شعر بداهه میساخت.
آثار موسیقی کلاسیک ترکی با نتنویسی واقعی و علامتهای عرضی AEÜ. نت را بخوان، با صدای قانون بشنو و تمپو را تنظیم کن.
سده
آثار
اثری یافت نشد.
در آرشیو فقط آثار کلاسیک و مذهبی هست که آهنگساز و ترانهسرایشان بیش از ۷۰ سال پیش درگذشتهاند؛ ترانههای محلی و آهنگسازان معاصر به دلیل حق نشر فعلاً نیستند.
سطح بهطور خودکار از روی نت برآورد میشود: گستره، تعداد نت در ثانیه، تمپو، ارزشهای کوتاه و نقطهدار، طول و لنگی (آقساق) اصول، تنوع پردهها و طول اثر با هم امتیاز میگیرند. این یک راهنماست و جای داوری استاد را نمیگیرد.
سطح بهطور خودکار از روی نت برآورد میشود: گستره، تعداد نت در ثانیه، تمپو، ارزشهای کوتاه و نقطهدار، طول و لنگی (آقساق) اصول، تنوع پردهها و طول اثر با هم امتیاز میگیرند. این یک راهنماست و جای داوری استاد را نمیگیرد.
مجموعهها
اصولهایی که در آرشیو اثری ندارند
هنوز اثری با این اصولها در آرشیو نت نیست؛ الگوی دوم و تک آنها را در مترونوم اصول بشنو.