Zarbli cholgʻular
Darbuka
Darbuka: Qum soati shaklidagi korpusli, barmoq va kaft zarblari bilan chalinadigan zarbli cholgʻu. Qadah shaklidagi qoʻl barabani; turk, arab va Bolqon musiqasida juda keng tarqalgan. Fasl, raqs kuylari va loʻli (roman) musiqasining ajralmas qismi.
Qisqacha
- Oilasi: Urma, bir yuzi membranali, qadahsimon qo‘l do‘li
- Kelib chiqishi: Mesopotamiya va qadimgi Misrga borib taqaladigan qadahsimon do‘l an’anasi; nomi arabcha "darb" (urmoq) o‘zagidan
- Korpus va material: Ilgari pishirilgan loy yoki yog‘och; bugun ko‘pincha quyma alyuminiy
- Teri: Echki yoki baliq terisi; hozir ko‘pincha sintetik (plastik) membrana
- Asosiy zarblar: Düm (o‘rtasiga, past), tek (chetiga, ingichka), ka (ikkinchi qo‘lning teki); barmoqlar bilan bezak va rulo
- Turk va Misr turi: Turk turida membrananing cheti ochiq, barmoq bilan shaqillatishga qulay; Misr turida cheti yumaloq
- Boshqa nomlari: Dümbelek, deplek; arab va Bolqon mamlakatlarida tarabuka, dumbek
- XVI–XVII asrlar: Evliyo Chalabiy dunbelak nomi bilan sopol, shisha va yaman dunbelagi kabi turlarni sanaydi; bu nom bugun darbukaning boshqa nomi sifatida ishlatiladi[1, 2]
Ovozini tinglash
Tarixi
Qadah shaklidagi qoʻl barabani; turk, arab va Bolqon musiqasida juda keng tarqalgan. Fasl, raqs kuylari va loʻli (roman) musiqasining ajralmas qismi.
Tuzilishi
Ilgari pishirilgan loydan, hozir esa koʻpincha quyma alyuminiydan yasaladigan qadahsimon korpusning keng ogʻziga teri yoki plastik membrana tortiladi.
Qanday chalinadi
Qoʻltiq ostida yoki tizzada ushlanadi; membrananing oʻrtasiga urilganda past düm, chetiga urilganda jarangdor tek va ka tovushlari chiqadi. Barmoqlar bilan tezkor bezaklar ijro etiladi.
Maqom musiqasidagi o‘rni
Usullarni düm-tek qoliplari bilan chaladi; saytdagi usul paneli va notalar arxividagi zarbli joʻrni darbuka bilan eshitish mumkin.
Boshlash: turlari, oʻlchamlari, sozlanishi
Shu soz bilan boshla
Yozuvlardagi ustozlar
Nota arxividagi asarlarning yozuvlarida bu cholg‘uni chalganlar (MusicBrainz).
Darbuka haqida koʻp beriladigan savollar
Turk darbukasi bilan Misr darbukasi o‘rtasidagi farq nima?
Turk turidagi darbukada membrana korpusning o‘tkir qirrali metall og‘ziga kiydiriladi; bu qirra barmoq chertishlari va o‘tkir, yorqin tek tovushlarini osonlashtiradi. Misr turidagi darbukada (tabla) og‘iz qirrasi yumaloqlangan; bu kaft bilan tez va yumshoq zarblarga, to‘liqroq tembrga qulay. Ikki tur turli ijro texnikalari va uslublarini rivojlantirgan.
Darbukada düm, tek va ke nima?
Düm — membrana o‘rtasiga kaft yoki barmoqlar bilan urib hosil qilinadigan chuqur, past tovush. Tek — kuchli qo‘l barmoqlari bilan membrana chetiga urib chiqariladigan baland va quruq tovush. Ke (ka) esa tek tovushining ikkinchi qo‘l bilan chalinadigan yengilroq shakli. Usullar shu tovushlarning qoliplari sifatida o‘rganiladi; masalan, to‘rt zarbli sofyan «düm, tek ke» deb aytiladi.
Darbuka o‘rganish qiyinmi?
Asosiy düm va tek tovushlarini chiqarish bir necha kunda o‘rganiladi; keng tarqalgan usullarni chalish uchun bir necha oy yetarli bo‘lishi mumkin. Qiyinchilik tez barmoq bezaklarida, aqsoq usullarda va juda uzun usul qoliplarida. Usullarni avval düm-tek deb aytib, so‘ng sekin metronom bilan mashq qilish eng keng tarqalgan yo‘l.
Saytda darbuka bilan usul mashq qila olamanmi?
Ha. «Vositalar»dagi usul metronomi darbuka ovozida usullarning düm va tek qolipini chaladi; surʼatni sozlab, birga chalishing mumkin. Notalar arxividagi asarlarning usul panelida ham zarbli jo‘rlik sifatida darbukani tanlash mumkin. Bu sahifadagi «Ovozini tinglash» bo‘limida esa haqiqiy darbuka zarblari bor.