چوگان (عصای زنگوله‌دار)

چوگان ساز مهتری است متشکل از زنگوله‌ها و جلجل‌های کوچکی که از کلاهک فلزی سر یک عصای بلند آویخته‌اند. با تکان دادن عصا، جلجل‌ها جرنگ‌جرنگ می‌کنند و رنگی درخشان به ضربه‌های اصول می‌افزایند. ملودی نمی‌نوازد؛ هم از نظر ریتم و هم از نظر جلوهٔ آیینی یکی از نمادهای مهتر است.

در راه‌پیمایی مهتر، چوگان‌نوازان پیشاپیش گروه یا همراه خوانندگان راه می‌روند و چوگان‌ها را با ضربه‌های اصول تکان می‌دهند. در گروه‌های مهتر امروزی، چوگان‌نوازان بیشتر وقت‌ها هم‌زمان خوانندگی هم می‌کنند. صدای چوگان بر فراز سازهای کوبه‌ای بمی چون دهل و کوس لایه‌ای درخشان می‌سازد.

عصا عمودی گرفته می‌شود و با ریتم بالا و پایین تکان داده یا آرام به زمین زده می‌شود. زنگوله‌ها و جلجل‌های کوچکی که از زنجیرهای کلاهک آویخته‌اند، با هر حرکت به هم می‌خورند و جرنگ‌جرنگ می‌کنند. نوازنده با نیروی تکان دادن، بلندی صدا را تنظیم می‌کند.

بله. در اجراهای گروه مهتر موزهٔ نظامی استانبول و دیگر گروه‌های مهتر، چوگان هنوز به کار می‌رود. نمونه‌های قدیمی چوگان نیز در برخی موزه‌ها به نمایش گذاشته شده‌اند. جز این، در موسیقی روزمره چندان به کار نمی‌رود؛ سازی کاملاً ویژهٔ مهتر است.