سازهای آرشهای
کمانچه کدو
کمانچه کدو: ساز محلی سنتی آرشهای که کاسه‌اش از کدو ساخته و با پوست پوشانده شده است. ساز آرشهای موسیقی محلی آناتولی است؛ بهویژه با نغمههای منطقهٔ تکه (آنتالیا، بوردور، اسپارتا) پیوند خورده است.
به‌اختصار
- خانواده: آرشهای، بیپرده
- بدنه و جنس: کاسه از کدوی قلیانی (گاهی نارگیل یا چوب کندهکاریشده)، دهانه پوستپوش
- سیم‌ها: در آغاز سه؛ امروزه گونه‌های چهارسیمه و بیشتر هم هست
- شیوهٔ نوازندگی: عمودی گرفته میشود و پایهٔ آهنی زیرین بر زانو یا زمین تکیه دارد؛ با آرشهٔ موی اسب نواخته میشود
- گستره صدا: حدود دو و نیم اکتاو
- مناطق: بهویژه ناحیهٔ تکه (آنتالیا، بوردور، اسپارتا) و غرب آناتولی
- نام‌های دیگر: رباب، ایقلیغ[1, 2]
صدایش را بشنوید
تاریخچه
ساز آرشهای موسیقی محلی آناتولی است؛ بهویژه با نغمههای منطقهٔ تکه (آنتالیا، بوردور، اسپارتا) پیوند خورده است.
ساختار
بدنه‌اش از کدوی خشک‌شده یا چوب تراشیده ساخته میشود و دهانهاش با پوست پوشانده میشود. پایهٔ آهنی زیر بدنه بر زمین یا زانو تکیه میکند؛ سه یا چهار سیم بر آن بسته میشود.
شیوهٔ نواختن
عمودی نگه داشته میشود و با آرشهای از موی اسب نواخته میشود؛ نوازنده برای تعویض سیم، نه آرشه بلکه خود ساز را می‌چرخاند.
جایگاه در موسیقی مقامی
چون بیپرده است، فواصل کُمایی موسیقی محلی را آزادانه اجرا میکند؛ در «اوزون هاوا»ها (آوازهای بلند و بی‌وزن) و آهنگ‌های رقص به کار می‌رود.
برای شروع: گونه‌ها، اندازه‌ها، کوک
با این ساز شروع کن
استادان در ضبط‌ها
نوازندگان این ساز در ضبطهای آثار آرشیو نت (MusicBrainz).
پرسش‌های پرتکرار دربارهٔ کمانچه کدو
فرق کمانچه کدو و کمانچهٔ کلاسیک چیست؟
بدنهٔ کمانچه کدو از کدوی قلیانی یا چوب کندهکاریشده ساخته میشود، دهانهاش با پوست پوشیده است و در زیرش پایهای آهنی هست که روی زمین یا زانو تکیه میکند. اما کمانچهٔ کلاسیک بدنهای کوچک، گلابیشکل و یکتکه از چوب کندهشده و صفحهٔ رویی چوبی دارد. کمانچه کدو در موسیقی محلی، بهویژه در منطقهٔ تکه، و کمانچهٔ کلاسیک در موسیقی درباری و فاصل استانبول پرورش یافته است.
آیا میان نام‌های کمانه، کمانچه و کمان (ویولن) پیوندی هست؟
بله. در فارسی «کمان» به معنای آرشه است؛ «کمانه» سازی است که با آرشه نواخته میشود و «کمانچه» به معنای «کمان کوچک» است. به ویولنی هم که از غرب آمد، در ترکی از همین ریشه نام «کمان» داده شد. از همین رو با وجود شباهت نام‌ها، کمانچه کدو، کمانچهٔ دریای سیاه، کمانچهٔ کلاسیک و ویولن ساختارهای جداگانه دارند و ساز سنت‌های جداگانه‌اند.
خویشاوندان کمانچه کدو کداماند؟
این خانوادهٔ سازهای آرشهای با بدنهٔ پوستپوش، پایهدار و عمودی در منطقهای گسترده پراکنده است. کمانچهٔ ایران و آذربایجان، غیچک آسیای میانه و رباب جهان عرب خویشاوندان این خانواده شمرده میشوند. در آناتولی، کمانچه کدو بهویژه در موسیقی محلی پیرامون آنتالیا، بوردور و ایسپارتا همچنان زنده است.
آیا یادگیری کمانچه کدو دشوار است؟
چون بیپرده است، پیدا کردن صدای درست گوش میخواهد؛ فن آرشهکشی و عوض کردن سیم با چرخاندن ساز هم نیاز به عادت دارد. در عوض ساختار سه یا چهارسیمه و گسترهٔ صوتی محدودش امکان میدهد بهسرعت نغمههای ساده محلی را شروع کنید. معمولاً پربازدهترین راه، آموختن نغمههای محلی با گوش دادن به نواختن یک استاد و تقلید از آن است.