سیپسی

سیپسی ساز محلی کوچکی است که با قمیش تک‌زبانه‌ای در سر بالایی لوله‌ای کوتاه از نی‌گیاه یا استخوان نواخته می‌شود. سرنا با قمیش دوزبانه نواخته می‌شود، بدنه‌اش مخروطی و بسیار بزرگ‌تر است و صدایش بسیار بلندتر. صدای سیپسی زیر، درخشان و شوخ است. چون در آناتولی به قمیش سرنا هم «سیپسی» می‌گویند، ممکن است این دو نام با هم اشتباه شوند.

در غرب آناتولی، به‌ویژه منطقهٔ اژه و تکه، در آهنگ‌های زیبک و تکه رایج است. در موسیقی چوپانی و عروسی‌ها نیز نواخته می‌شود؛ گونه‌های «چیفته» که دو لوله کنار هم بسته می‌شوند نیز شناخته‌شده‌اند. صدای زیرش همراه با دهل یا دربوکا در آهنگ‌های رقص به‌آسانی شنیده می‌شود.

چون کوچک و سبک است، درآوردن نخستین صداها نسبتاً آسان است. دشواری اصلی، دادن تمیز پرده‌ها با تنظیم فشار زبانه و نفس، و نواختن با نفس بی‌وقفه مانند نوازندگان استاد است. بریدن زبانه از قمیش و تنظیم آن به دست خودت نیز بخشی از سیپسی‌نوازی است؛ از همین رو آموختن از یک استاد بسیار کمک می‌کند.

هرچند سوراخ‌هایش ثابت‌اند، با فنون دهان و انگشت می‌توان پرده‌ها را اندکی بالا و پایین برد؛ بدین ترتیب صداهای کُمادار آیاق‌های موسیقی محلی به‌طور تقریبی داده می‌شوند. چون گسترهٔ صوتی‌اش محدود است، بیشتر برای نغمه‌های کوتاه و شوخ محلی مناسب است تا نغمه‌های مقامی با گام گسترده.