سازهای بادی
کاوال
کاوال: ساز بادی چوبی که با موسیقی چوپانی پیوند خورده و گونه‌های زبانهدار و بیزبانه دارد. گونه‌ای کاوال بلند (نی راست که از دهان دمیده میشود) است که به ساز چوپانان شهرت دارد و در آناتولی و بالکان رایج است.
به‌اختصار
- خانواده: بادی، فلوتی که از سر و به‌طور مورب دمیده میشود
- خاستگاه: آناتولی، بالکان، خاورمیانه؛ بهعنوان ساز چوپانی شناخته میشود و خاستگاه دقیقش محل بحث است
- بدنه و جنس: بیشتر شمشاد؛ نیز زغال‌اخته، آلو، زردآلو؛ گونه‌های بالکانی 60 تا 90 سانتی‌متر
- سوراخ‌ها: 7 سوراخ انگشت در جلو و 1 در پشت؛ در سر پایینی سوراخ‌های صوتی که با انگشت بسته نمی‌شوند
- انواع: کاوال بیزبانه (از لبه دمیده میشود) و کاوال زبانهدار (با دهانی مانند سوت)
- کوک و گستره صدا: حدود دو و نیم اکتاو
- شیوهٔ نوازندگی: در کاوال بیزبانه لوله با زاویهٔ حدود 45 درجه گرفته میشود و دهان بیشتر سر لوله را می‌پوشاند
- سده‌های شانزدهم و هفدهم: از سازهایی است که اولیا چلبی برمی‌شمارد؛ بهصورت نی‌ای با نه سوراخ وصف شده که چوپانان هنگام چرای گله می‌نواختند[1, 2]
صدایش را بشنوید
تاریخچه
گونه‌ای کاوال بلند (نی راست که از دهان دمیده میشود) است که به ساز چوپانان شهرت دارد و در آناتولی و بالکان رایج است.
ساختار
لوله‌ای بلند و دوسر باز است که معمولاً از چوب ساخته میشود؛ هفت سوراخ در جلو، یک سوراخ در پشت و در انتهای پایینی سوراخ‌های صوتی دارد. در گونهٔ «کاوال زبانهدار» در بخش دهانی زبانهای مانند سوت هست.
شیوهٔ نواختن
کاوال بیزبانه همانند نی با دمیدن مورب بر لبهٔ لوله نواخته میشود؛ صدایش گرم و مهآلود است.
جایگاه در موسیقی مقامی
در آوازهای بلند و بی‌وزن و نغمههای کوهستانی با آیاق‌های موسیقی محلی نواخته میشود؛ کُماها را میتوان با نفس و انگشت اجرا کرد.
برای شروع: گونه‌ها، اندازه‌ها، کوک
با این ساز شروع کن
استادان در ضبط‌ها
نوازندگان این ساز در ضبطهای آثار آرشیو نت (MusicBrainz).
پرسش‌های پرتکرار دربارهٔ کاوال
فرق کاوال و نی چیست؟
کاوال بیشتر از چوب ساخته میشود و باشپاره ندارد؛ در کاوال بیزبانه بهصورت مورب به لبهٔ تیز لوله دمیده میشود و در کاوال زبانهدار، زبانهٔ دهانی خودش صدا را پدید میآورد. نی از نیگیاه است و با باشپارهای از شاخ یا استخوان نواخته میشود. کاوال در موسیقی چوپانی و محلی آناتولی و بالکان و نی در تصوف و موسیقی کلاسیک ترکی زنده است.
فرق کاوال زبانهدار و بیزبانه چیست؟
در بخش دهانی کاوال زبانهدار، مانند سوت، زبانهای هست که هوا را به لبهای تیز هدایت میکند؛ دمیدن کافی است و صدا بهآسانی درمیآید. در کاوال بیزبانه نوازنده هوا را با لبهایش به لبه هدایت میکند؛ درآوردن صدا دشوارتر است، اما با نفس و زاویه میتوان طنین و پرده را بیشتر مهار کرد. کاوالنوازان استاد معمولاً کاوال بیزبانه را ترجیح میدهند.
کاوال در چه موسیقیهایی نواخته میشود؟
در آناتولی در اوزون هاواها، نغمههای کوهستانی و آهنگهای رقص؛ و در بالکان، بهویژه بلغارستان و مقدونیه، در موسیقی محلی رایج است. صدایش گرم و مهآلود است و نرمیای دارد که در فضای باز تا دوردست میرود. بهتنهایی، همراه با کاوال دومی که صدای دم را نگه میدارد، یا همراه با سازهایی چون دهل و باغلاما نواخته میشود.
صدای کاوال را کجا میتوانم بشنوم؟
در بخش «صدایش را بشنوید» در این صفحه، نمونههای صوتی برگرفته از ضبطهای واقعی کاوال هست. کاوال هنوز بهعنوان ساز مجازی اضافه نشده است؛ برای امتحان سازی که به همین شیوه به لبهاش دمیده میشود، میتوانی نی مجازی را در مرورگر باز کنی.