سازهای کوبهای
دهل
دهل: ساز ریتمی پایه با قاب بزرگی که بر دو رویش پوست کشیده شده و با کوبه و ترکه نواخته میشود. همدم جدایی‌ناپذیر سرنا و ساز کوبهای اصلی عروسی‌ها، جشن‌ها و مهتر کهن عثمانی است.
به‌اختصار
- خانواده: کوبهای، طبل استوانهای با دو رویهٔ پوستی
- خاستگاه: نامش از «طبل» عربی (طابول، طاوول، داوول)؛ به زبان‌های غربی به صورت tambour و atabal راه یافت
- بدنه و جنس: کاسهٔ حلقوی از گردو یا ممرز؛ پوست بز یا گوساله بر دو رو که با طناب کشیده میشود
- ابعاد: امروزه به‌طور میانگین حدود 50 سانتی‌متر قطر و 30 سانتی‌متر پهنا؛ بسته به منطقه فرق میکند
- شیوهٔ نوازندگی: «دُم» با کوبهٔ کلفت سرخمیده و «تِک» با ترکهٔ نازکی از چوب سخت مانند سرو کوهی زده میشود
- کاربرد: همراه زورنا در عروسی و آهنگهای رقص، مهتر؛ در گذشته نماد فرمانروایی و طبل رمضان
- مناطق: سراسر آناتولی و بالکان؛ نزد ترکمن‌های جنوب آناتولی کابا داوول و جورا داوول
- سده‌های شانزدهم و هفدهم: از سازهایی است که اولیا چلبی برمی‌شمارد؛ در مهترخانه به کار می‌رفت و زورنای جورا را که او یاد میکند همراهی می‌کرد[1, 2]
صدایش را بشنوید
تاریخچه
همدم جدایی‌ناپذیر سرنا و ساز کوبهای اصلی عروسی‌ها، جشن‌ها و مهتر کهن عثمانی است.
ساختار
بر دو روی کاسه‌ای استوانهای و بزرگ از چوب پوست کشیده میشود؛ پوست‌ها با طناب به هم بسته و کشیده میشوند.
شیوهٔ نواختن
از شانه آویخته میشود؛ یک دست با کوبهای کلفت (توقماق) صدای بم «دُم» و دست دیگر با ترکه‌ای باریک (چوبوق) صدای زیر «تک» را میدهد.
جایگاه در موسیقی مقامی
سازی است که اصول‌ها (دورهای ریتمیک) را حمل میکند؛ ریتم آهنگهای رقصی مانند هالای، هورون و زیبک و اصولهای مهتر را نگه میدارد.
برای شروع: گونه‌ها، اندازه‌ها، کوک
با این ساز شروع کن
استادان در ضبط‌ها
نوازندگان این ساز در ضبطهای آثار آرشیو نت (MusicBrainz).
پرسش‌های پرتکرار دربارهٔ دهل
فرق دهل و دربوکا چیست؟
دهل بدنهای استوانهای و بزرگ است که بر هر دو رویش پوست کشیده شده؛ به شانه آویخته میشود، با چوبدستی ضخیم در یک دست و ترکهٔ نازک در دست دیگر نواخته میشود و صدایش بسیار پرطنین است. اما دربوکا طبلی دستی، کوچک، یکرو و جامشکل است؛ با انگشت و کف دست نواخته میشود و برای تزئینهای ظریف مناسب است. دهل ساز فضای باز و دوتایی دهل و سرناست و دربوکا ساز فاصل و آهنگهای رقص.
دُم و تِک روی دهل چگونه نواخته میشوند؟
چوبدستی ضخیم با ضربه بر یک روی دهل، صدای عمیق و بم «دُم» را میدهد. روی دیگر، صداهای سبک و زیری که با ترکه یا چوب نازک زده میشوند، نقش «تِک» را بر عهده دارند. ضربههای سنگین اصول با چوبدستی و ضربههای میانی و تزئینها با ترکه نواخته میشوند؛ بدین ترتیب یک دهل بهتنهایی با صداهای دُم و تِک اصول را کامل میدهد.
آیا میتوانم صدای دهل را در سایت بشنوم؟
بله. در بخش «صدایش را بشنوید» در این صفحه، ضربههای واقعی دهل هست. همچنین در مترونوم اصول در «ابزارها» و در نوار اصول آثار آرشیو نت، دهل را میتوان بهعنوان ساز کوبهای انتخاب کرد؛ بدین ترتیب میتوانی الگوی دُم و تِک یک اصول را با صدای دهل بشنوی.
جایگاه دهل در مهتر چیست؟
در مهتر عثمانی، دهل همراه با کوس و نقاره پایهٔ بخش کوبهای را میسازد؛ اصولهای راهپیمایی را نگه میدارد و همراه سرناها صدای پرطنین مهتر را برپا میکند. در مهتر به نوازندهٔ دهل «داوولزن» میگویند. گروههای مهتر امروزی نیز همین ترتیب را ادامه میدهند.