کوس

دهل بدنه‌ای استوانه‌ای با پوست بر هر دو روست و آویخته از شانه نواخته می‌شود. اما کوس بدنه‌ای بزرگ و مسی، دیگ‌شکل و با پوست بر یک روست؛ چون حملش دشوار است، بر پشت حیوان یا روی پایه‌ای بر زمین قرار می‌گیرد. صدایش بسیار عمیق‌تر و پرطنین‌تر از دهل است؛ بم‌ترین و نیرومندترین صدای کوبه‌ای مهتر از آنِ کوس است.

کوس سنگین‌ترین ضربه‌های اصول‌های مهتر را برجسته می‌کند و پایهٔ پرطنین گروه را می‌سازد. صدایش که در جنگ‌ها و مراسم از دور شنیده می‌شد، نماد نیروی سپاه و شکوه دولت بود؛ کوس‌های بزرگ در لشکرکشی‌ها بر پشت شتر یا فیل حمل می‌شدند.

امروزه نمونه‌های کوس را می‌توان در موزهٔ نظامی استانبول و اجراهای گروه مهتر آن و در برخی گروه‌های مهتر دید. بخشی از کوس‌های بزرگ قدیمی در موزه‌ها به نمایش گذاشته شده‌اند. در مراسم بیشتر کوس‌های کوچک‌تر و قابل حمل به کار می‌روند.

نه. کوس فقط ضربه می‌نوازد؛ نغمه بر عهدهٔ سرنا، بوری (شیپور) و خوانندگان مهتر است. وظیفهٔ کوس این است که ضربه‌های سنگین اصول را با صدایی شبیه غرش رعد نشانه‌گذاری کند و به گروه سنگینی و شکوه ببخشد. از همین رو مهم‌ترین مهارت کوس‌نواز، نشاندن ضربه‌ها در اصول‌های بلند و سنگین در هماهنگی کامل با تمپوی گروه است.