زیل (سنج)

زیل نام عمومی سازهای فلزی‌ای است که در اندازه‌های بسیار گوناگون ساخته و در محیط‌های فراوان نواخته می‌شوند: از زیل‌های کوچک رقص که به انگشت بسته می‌شوند تا زیل‌های بزرگ مهتر. اما هالیله یک جفت زیل بزرگ و نازک ویژهٔ آیین مولوی است. یعنی هر هالیله‌ای زیل است، اما بیشتر اعضای خانوادهٔ زیل ربطی به آیین ندارند.

زیل‌سازان عثمانی آلیاژهای برنج و مفرغ را با فنون چکش‌کاری و آنیل (بازپخت) پرداخته و زیل‌هایی درخشان با طنینی طولانی ساخته‌اند. ریشه‌های Zildjian، یکی از نشان‌های شناخته‌شدهٔ زیل در جهان امروز، به استانبول سدهٔ هفدهم بازمی‌گردد. سنت زیل‌سازی دستی در استانبول هنوز ادامه دارد و این زیل‌ها خواهان نوازندگان جاز و ارکستر است.

زیل‌های کوچک با حلقه‌های لاستیکی یا چرمی که در هر دست به شست و انگشت میانی بسته می‌شوند، گرفته می‌شوند. با نزدیک کردن انگشتان به هم، زیل‌ها به هم کوبیده می‌شوند یا با تماس لبه‌هایشان صداهای کوتاه درمی‌آیند. رقصندگان و نوازندگان با زیل‌ها الگوی اصول را تکرار می‌کنند و ضربه‌های دُم و تِک را با صداهای متفاوت از هم جدا می‌کنند.

در بخش «صدایش را بشنوید» در این صفحه، نمونه‌های صوتی برگرفته از ضبط‌های واقعی زیل هست. چون زیل ساز ریتم است نه نغمه، در تمرین‌های اصول سایت می‌توانی اصول‌ها را با سازهای کوبه‌ای مانند دربوکا، بندیر، دف، دهل یا کودوم بشنوی.