رباب

رباب سازی کهن است که بدنه‌اش از پوست نارگیل یا چوب کنده‌کاری‌شده ساخته و با پوست پوشیده می‌شود؛ دسته‌ای بلند و پایه دارد و عمودی گرفته شده با آرشه نواخته می‌شود. از نظر ساختار بسیار شبیه کمانچه کدوست؛ تفاوت اصلی در محیطی است که در آن به کار رفته: کمانچه کدو در موسیقی محلی، و رباب در عثمانی به‌ویژه در آیین‌های مولوی و موسیقی خانقاهی نواخته شده است.

در سنت مولوی، نی، رباب، کودوم و هالیله سازهای اصلی موسیقی آیین شمرده می‌شوند. طنین نرم و نزدیک به صدای انسانِ رباب همراه با نی نغمه را حمل می‌کند و کودوم و هالیله اصول را نگه می‌دارند. در شعرهای مولانا نیز بارها به رباب اشاره شده است؛ این جایگاه ساز را در فرهنگ مولوی نشان می‌دهد.

در سدهٔ بیستم کاربردش در ترکیه بسیار کم شد. در سال‌های اخیر گروه‌هایی که آیین‌های مولوی و موسیقی کهن عثمانی را احیا می‌کنند، ساز را بر پایهٔ منابع قدیمی دوباره ساختند و نواختن آن را آغاز کردند. در جهان عرب و آسیای میانه نیز شکل‌های گوناگون خانوادهٔ رباب همچنان در موسیقی محلی زنده‌اند.

رباب که در سده‌های میانه از جهان اسلام از راه اندلس و سیسیل به اروپا رسید، به پیدایش ساز آرشه‌ای به نام «ربک» (rebec) در اروپا کمک کرد. از همین رو رباب یکی از نیاکان دور سازهای آرشه‌ای اروپایی شمرده می‌شود. با گذشت زمان شکل بدنه و دسته در اروپا تغییر کرد و سازهای آرشه‌ای شکل‌های تازه‌ای یافتند که روی شانه یا زانو گرفته می‌شوند.