Üflenýän gurallar
Akkordeon
Akkordeon: Körükden gelýän howanyň erkin metal dilleri titretmegi bilen ses berýän, klawişli ýa-da düwmeli göçme gural. XIX asyryň başynda Ýewropada döredildi we tiz wagtda bütin dünýä ýaýrady. Balkanlarda, Kawkazda we Türkiýede halk, roma we güýmenje sazynda söýüldi; arap dünýäsinde çärýek sesleri çalmaga sazlanan akkordeonlar hem ýasaldy.
Gysgaça
- Topary: Körükli, erkin dilli (metal dilli) aerofon; üflenmeýär, howany körük berýär
- Gelip çykyşy: Esasy 1822-nji ýylda Berlinde Buşmanyň işi; 'akkordeon' atly ilkinji patent 1829, Wena (K. Demian)
- Göwresi we serişdesi: Iki gutynyň arasynda körük; ses latun ýa-da polat dilleriň yrgyldamagyndan çykýar
- Düwmeleri: Sagda saz üçin pianino klawişleri ýa-da düwmeler, çepde bas we akkord düwmeleri (köplenç Stradella)
- Sazlanyşy: Diller hemişelik, köplenç deň aralykly sazlaýyş; komalary diňe takmynan berip bilýär
- Ulanylýan sazlary: Halk we tans sazlary, çingene, Balkan we Kawkaz sazy, estrada sazy
Sesini diňle
Taryhy
XIX asyryň başynda Ýewropada döredildi we tiz wagtda bütin dünýä ýaýrady. Balkanlarda, Kawkazda we Türkiýede halk, roma we güýmenje sazynda söýüldi; arap dünýäsinde çärýek sesleri çalmaga sazlanan akkordeonlar hem ýasaldy.
Gurluşy
Iki göwräniň arasynda körük bar; sag tarapda äheň üçin fortepiano klawişleri ýa-da düwmeler, çep tarapda bas we akkord düwmeleri ýerleşýär. Her klawiş içindäki metal dillere howa ýoluny açýar.
Nähili çalynýar
Guşaklar bilen döşe dakylýar; çep gol körügi açyp-ýapýarka, iki eliň barmaklary klawişlere we düwmelere basýar. Sesiň güýji körügiň basyşy bilen sazlanýar.
Mukam sazyndaky orny
Dilleri durnukly sazlanandygy üçin kommalary çalyp bilmeýär; deň temperasiýada makamlary diňe takmynan berýär. Şonuň üçin klassyky makam sazynda az, halk sazynda, tans heňlerinde we roma sazynda köpräk ulanylýar.
Başlanda: görnüşleri, ölçegleri, sazlanyşy
Bu saz bilen başla
Ýazgylardaky ussatlar
Nota arhiwindäki eserleriň ýazgylarynda bu sazy çalýanlar (MusicBrainz).
Akkordeon barada köp soralýan soraglar
Akkordeonda makam çalyp bolýarmy?
Adaty akkordeonyň dilleri deň ýarym tonlara sazlanandyr; şonuň üçin makamlaryň koma saklaýan perdeleri iň ýakyn sese tegeleklenýär. Arap dünýäsinde, esasan-da Müsürde we Liwanda, käbir dilleri çärýek ton tapawut bilen sazlanan akkordeonlar ýasaldy. Türkiýede bolsa akkordeon köplenç deň sazlama bilen halk, roman we güýmenje sazynda çalynýar.
Akkordeon haýsy sazlarda çalynýar?
Balkanlarda we Rumelide halk we roman sazynda, Kawkazda toý sazynda, Türkiýede tans heňlerinde, güýmenje we ýeňil sazda giňden ýaýrandyr. Arap sazynda hem möhüm orny bar. Aňsat göterilip bilinmegi we ýeke özi hem heňi, hem goşulygy berip bilmegi ony toý we güýmenje ansamblarynyň söýülýän guralyna öwürdi.
Akkordeon öwrenmek kynmy?
Sag elde heňi, çep elde bas we akkord düwmelerini hem-de meh bölegini bir wagtda dolandyrmak başda üns talap edýär. Klawişli akkordeonda fortepiano bilimi peýdaly bolýar; düwmeli görnüşlerde bolsa düwmeleriň ýerleşişini ýatlamak gerek. Ýönekeý heňlere birnäçe aýda ýetip bolýar, meh bilen nýuans bermek we çalt bezegler bolsa uzak türgenleşik bilen ösýär.
Akkordeony bu saýtda çalyp bilerinmi?
Hawa. «Brauzerde çal» düwmesi wirtual akkordeony açýar; sesler hakyky akkordeondan ýazgy edilen, erkin ulanylýan (CC0) notalardyr. Hakyky akkordeondan tapawutlylykda wirtual akkordeon saýlan makamyňyň perdelerini koma bahalary bilen çalýar; şeýlelikde makamy akkordeon tembri bilen, ýöne dogry aralyklarda eşidip bilersiň.