Urmaly gurallar
Bendir
Bendir: Giň gurşawyna deri dartylan, el bilen çalynýan uly çarçuwaly deprek. Giň gurşawly el deprekidir; tasawwuf sazynda zikiri we ylahylary ugrukdyrýar, halk sazynda hem giň ýaýrandyr.
Gysgaça
- Topary: Urulýan, ýeke ýüzi deri bilen örtülen, jyňňyrdawuksyz uly gasnak dowul
- Gelip çykyşy: Gadymy Müsür we Mesopotamiýa uzaýan gasnak dowul däbi; Demirgazyk Afrikada we Öňki Aziýada giň ýaýran
- Göwresi we serişdesi: Inçe agaç gasnagyň bir ýüzüne deri dartylýar
- Kirişi: Käbirlerinde deriniň aşagyndan geçýän içege kirişler jyzyldyly tembr berýär
- Çalnyşy: Dik tutulýar, başam barmak gasnakdaky deşikden geçirilýär; barmak we aýa bilen urulýar
- Ulanylýan sazlary: Tekke sazy, zikir we ylahylar; Demirgazyk Afrika halk sazy
- Başga atlary: Bender, mazhar; garyndaşlary def, daýra we jyňňyrdawuksyz Müsür tary[1, 2]
Sesini diňle
Taryhy
Giň gurşawly el deprekidir; tasawwuf sazynda zikiri we ylahylary ugrukdyrýar, halk sazynda hem giň ýaýrandyr.
Gurluşy
Inçe agaç gurşawyň bir ýüzüne deri dartylýar; käbir görnüşlerinde deriniň aşagyndan kirişler geçýär we şaňňyrdyly ses berýär.
Nähili çalynýar
Bir el bilen tutulýar, iki eliň barmaklary we aýalary bilen urulýar; ortasy pes düm, gyrasy inçe tek sesini berýär.
Mukam sazyndaky orny
Usul nusgalaryny alyp barýar; tekgelerde zikiriň we dini aýdymlaryň ritmini saklaýar. Sahypadaky urgy ugrukdyryşynda bendir saýlanyp bilner.
Başlanda: görnüşleri, ölçegleri, sazlanyşy
Bu saz bilen başla
Ýazgylardaky ussatlar
Nota arhiwindäki eserleriň ýazgylarynda bu sazy çalýanlar (MusicBrainz).
Bendir barada köp soralýan soraglar
Bendir bilen depiň tapawudy näme?
Bendiriň diametri adatça has uludyr we gasnagynda zil ýok; köp bendirde deriniň aşagyndan geçýän simler (kiriş) urgulara jyzyrdaýan ýaňlanma goşýar. Depiň gasnagynda bolsa jübüt-jübüt bürünç ziller bar we her urguda jyňňyrdaýar. Bendiriň sesi has çuň we ýaňlanýan, depiňki bolsa has ýagty we janlydyr.
Bendir näme üçin tasawwuf sazynda möhüm?
Çuň we ýaňlanýan sesi zikirde gaýtalanýan sözlere we ylahylaryň usullaryna sada esas döredýär. Tekgelerde zikir tegeleginiň ritmini saklaýar we jemagaty bir demde birleşdirýär. Şol gural Demirgazyk Afrikadan Ýakyn Gündogara çenli tasawwuf däplerinde we halk sazynda giňden ýaýrandyr.
Bendir nähili çalynýar?
Bir el bilen gasnagyndan tutulýar, iki eliň barmaklary we aýalary bilen urulýar. Ortasyna edilen urgy pes düm, gyrasyna edilen urgy ýokary tek sesini berýär. Derini arkasyndan tutýan eliň barmaklary hem urgy edýär, hem deriniň dartgynlygyny üýtgedip, sesiň reňkini sazlap bilýär.
Bendiri saýtda eşidip bilerinmi?
Hawa. Bu sahypadaky «Sesini diňle» bölüminde hakyky bendir urgulary bar. Mundan başga-da, Gurallar bölümindäki usul metronomynda we nota arhiwindäki eserleriň usul zolagynda urmaly gural hökmünde bendir saýlanyp bilner; şeýlelikde bir ylahynyň ýa-da aýdymyň usulyny bendir sesi bilen diňläp bilersiň.