Üflenýän gurallar
Sipsi
Sipsi: Gamyşdan ýasalan, kiçi we ýokary sesli halk üflenýän guraly. Egeý we Teke sebitiniň kiçi, ýeke dilli üflenip çalynýan sazydyr; zeýbek we teke heňlerinde çalynýar.
Gysgaça
- Topary: Üflenýän, ýeke dilli gamyşly
- Göwresi we serişdesi: Inçe gamyşdan, takmynan 15–25 sm; köplenç iki bölekden ýasalýar
- Deşikleri: Öňünde bäş, arkasynda bir, jemi alty deşik; deşikler Hüseýni dizisine görä açylýar
- Sazlanyşy ýa-da ses gerimi: Takmynan bir ýarym oktawa; sesi inçe we ýiti
- Sebitleri: Teke sebiti; Fethiýeden Denizlä çenli, Burdur, Ysparta we Altynýaýla töweregi
- Ulanylýan sazlary: Zeýbekler, gurbat aýdymlary we Teke sebitiniň tans sazlary
- Bilelikde çalynýan sazlary: Köplenç jura, baglama we kabak kemane bilen bilelikde çalynýar
Sesini diňle
Taryhy
Egeý we Teke sebitiniň kiçi, ýeke dilli üflenip çalynýan sazydyr; zeýbek we teke heňlerinde çalynýar.
Gurluşy
Gamyşdan ýasalýan gysga turbadyr; öňünde bäş, arkasynda bir deşik bar. Ýokarky ujunda ýene gamyşdan ýeke dil açylýar.
Nähili çalynýar
Dodaklaryň arasyna alnyp üflenýär; ussat sazandalar üznüksiz dem bilen çalýar. Sesi inçe we ýagtydyr.
Mukam sazyndaky orny
Halk sazynyň aýaklary bilen çalynýar; komma aralyklary agyz we barmak bilen sazlanyp bilner.
Başlanda: görnüşleri, ölçegleri, sazlanyşy
Bu saz bilen başla
Ýazgylardaky ussatlar
Nota arhiwindäki eserleriň ýazgylarynda bu sazy çalýanlar (MusicBrainz).
Sipsi barada köp soralýan soraglar
Sipsi näme, onuň surnaýdan tapawudy näme?
Sipsi gamyşdan ýa-da süňkden ýasalan gysga turbanyň ýokarky ujunda ýeke dilli gamyş bilen çalynýan kiçi halk guralydyr. Surnaý goşa dilli gamyş bilen çalynýar, gövresi konus şekilli we has uludyr; sesi has gatydyr. Sipsiniň sesi ýokary, ýagty we oýnakdyr. Anadoluda surnaýyň gamyşyna hem «sipsi» diýilýändigi sebäpli iki at garyşdyrylyp bilner.
Sipsi haýsy sebitlerde çalynýar?
Ilkinji nobatda Egeý we Teke sebiti bolmak bilen, Günbatar Anadoluda zeýbek we teke hawalarynda giňden ýaýrandyr. Çopan sazynda we toýlarda hem çalynýar; iki turbanyň ýanaşyk daňylan goşa görnüşleri hem bellidir. Ýokary sesi deprek ýa-da darbuka bilen bilelikde tans heňlerinde aňsat eşidilýär.
Sipsi öwrenmek kynmy?
Kiçi we ýeňil bolany üçin ilkinji sesleri çykarmak birneme aňsatdyr. Esasy kynçylyk diliň basyşyny we demi sazlap, perdeleri arassa bermek hem-de ussat sazandalar ýaly üznüksiz dem bilen çalmakdyr. Dili gamyşdan özüň açmak we sazlamak hem sipsiçiligiň bir bölegidir; şonuň üçin ussatdan öwrenmek uly aňsatlyk berýär.
Sipsi bilen makam gammalaryny çalyp bolýarmy?
Deşikleri durnukly bolsa-da, agyz we barmak tehnikalary bilen perdeleri birneme ýokarlandyryp we peseldip bolýar; şonuň kömegi bilen halk sazy aýaklarynyň koma saklaýan sesleri takmynan berilýär. Ses gerimi dar bolany üçin giň gammaly makam heňlerinden has köp gysga we oýnak halk heňlerine laýykdyr.