Urmaly gurallar
Dep (tef)
Dep (tef): Gurşawynda zeňňirdikler bolup bilýän, el bilen çalynýan çarçuwaly deprek. Gurşawly el deprekleriniň zilli görnüşidir; halk sazynda, toýlarda we gadymy Osmanly fasyllarynda ulanylýar.
Gysgaça
- Topary: Urulýan, ýeke ýüzi deri bilen örtülen, jyňňyrdawukly gasnak dowul
- Gelip çykyşy: Ady şumerçe "dap" sözünden akkad dili arkaly arapça "def" sözüne uzaýar
- Göwresi we serişdesi: Göýrüş, hoz, derek ýa-da buk agajyndan gasnak; balyk ýa-da geçi derisi
- Jyňňyrdawugy: Gasnakdaky ýuwalarda latun ýa-da bürünç jübüt jyňňyrdawuklar; sungat sazynda adatça bäş jübüt
- Ölçegleri: Diametri dini sazda 40–44 sm, sungat sazynda 30–40 sm, halk sazynda 27–28 sm töweregi
- Ulanylýan sazlary: Zikir we ylahy, nusgawy fasylda usul saklamak, toý we hyna gijeleri
- Başga atlary: Def; ýerli atlary delbek, germe, kabran
- XVI–XVII asyrlar: Rewanynyň "Işaretnama" eserinde we Ewliýa Çelebide def ady bilen geçýär; käbir köne defleriň dört ýa-da sekiz burçly bolandygy düşünilýär[1, 2]
Sesini diňle
Taryhy
Gurşawly el deprekleriniň zilli görnüşidir; halk sazynda, toýlarda we gadymy Osmanly fasyllarynda ulanylýar.
Gurluşy
Agaç gurşawyň bir ýüzüne deri dartylýar; gurşawdaky oýuklara jübüt-jübütden latun ziller dakylýar.
Nähili çalynýar
Barmaklar we aýa bilen urulýar, silkelenip ziller jyňňyrdadylýar; urgy we zil sesi bilelikde ritm döredýär.
Mukam sazyndaky orny
Usullary hem urgy, hem zil sesi bilen ugrukdyrýar; käbir tekgelerde dini aýdymlary we zikiri hem ugradypdyr. Sahypadaky urgy ugrukdyryşynda dep (tef) saýlanyp bilner.
Başlanda: görnüşleri, ölçegleri, sazlanyşy
Bu saz bilen başla
Ýazgylardaky ussatlar
Nota arhiwindäki eserleriň ýazgylarynda bu sazy çalýanlar (MusicBrainz).
Dep (tef) barada köp soralýan soraglar
Dep bilen dairäniň tapawudy näme?
Ikisi hem zilli çarçuwaly deprekdir we atlary köplenç biri-biriniň ýerine ulanylýar. Umuman, dep has kiçi we çuňdur, zilleri gasnakdaky oýuklara jübüt-jübüt dakylýar; daire bolsa has giň we inçedir, zilleri ýa-da halkalary gasnagyň içki ýüzündedir. Arap sazyndaky rik hem depiň ýakyn garyndaşydyr.
Dep haýsy sazlarda çalynýar?
Halk sazynda, toýlarda we güýmenjelerde, köne Osmanly fasyllarynda we käbir tekgelerde ylahylarda we zikirlerde ulanylýar. Hem urgy, hem zil sesini berýändigi sebäpli ýeke özi usul goşulygyny gurup bilýär. Balkanlardan Ýakyn Gündogara çenli uzaýan giň geografiýada dürli atlar bilen çalynýar.
Dep öwrenmek kynmy?
Esasy urgular we zil jyňňyrdatmak gysga wagtda öwrenilýär, şonuň üçin täze başlaýanlar üçin amatly urmaly guraldyr. Kynçylyk ziller jyňňyrdap durka düm we tek seslerini biri-birinden anyk aýyrmakda we çalt bezegleri arassa çalmakdadyr. Usullary ilki aýdyp, soňra metronom bilen haýal-haýal çalmak giň ýaýran usuldyr.
Depi saýtda eşidip bilerinmi?
Hawa. Bu sahypadaky «Sesini diňle» bölüminde hakyky dep urgulary bar. Mundan başga-da, Gurallar bölümindäki usul metronomynda we nota arhiwindäki eserleriň usul zolagynda urmaly gural hökmünde dep saýlanyp bilner; şeýlelikde usullaryň düm we tek nusgasyny dep sesi bilen diňläp bilersiň.