Ýaýly gurallar
Kabak kemane
Kabak kemane: Kädiden ýasalan gövresi deri bilen örtülen, ýaý bilen çalynýan däp bolan halk guraly. Anadolu halk sazynyň ýaýly sazydyr; esasan Teke sebitiniň (Antalýa, Burdur, Isparta) heňleri bilen aýrylmaz baglanyşyklydyr.
Gysgaça
- Topary: Ýaýly, perdesiz
- Göwresi we serişdesi: Kädi (käwagt kokos hozy ýa-da oýma agaç) göwre, agzy deri bilen örtülen
- Simleri: Ilki üç; häzir dört we has köp simli görnüşleri hem bar
- Çalnyşy: Dik tutulýar, aşakdaky demir aýagy dyza ýa-da ýere direlýär; at gylyndan ýaý bilen çalynýar
- Ses gerimi: Takmynan iki ýarym oktawa
- Sebitleri: Esasan Teke sebiti (Antalýa, Burdur, Ysparta) we Günbatar Anadoly
- Başga atlary: Rebap, yklyg[1, 2]
Sesini diňle
Taryhy
Anadolu halk sazynyň ýaýly sazydyr; esasan Teke sebitiniň (Antalýa, Burdur, Isparta) heňleri bilen aýrylmaz baglanyşyklydyr.
Gurluşy
Göwresi guradylan kädiden ýa-da oýma agaçdan ýasalýar, agzy deri bilen örtülýär. Göwräniň aşagyndaky demir aýak ýere ýa-da dyza direlýär; üç ýa-da dört kiriş dakylýar.
Nähili çalynýar
Dik tutulýar we at gylyndan ýaý bilen çalynýar; sazanda kirişi çalyşmak üçin ýaýy däl-de, sazy aýlaýar.
Mukam sazyndaky orny
Perdesiz bolany üçin halk sazynyň komma aralyklaryny erkin berýär; uzyn heňlerde we tans heňlerinde ulanylýar.
Başlanda: görnüşleri, ölçegleri, sazlanyşy
Bu saz bilen başla
Ýazgylardaky ussatlar
Nota arhiwindäki eserleriň ýazgylarynda bu sazy çalýanlar (MusicBrainz).
Kabak kemane barada köp soralýan soraglar
Kabak kemane bilen klassyky kemençäniň tapawudy näme?
Kabak kemanäniň gövresi suw kädisinden ýa-da oýma agaçdan ýasalýar, agzy deri bilen örtülýär we aşagynda ýere ýa-da dyza direlýän demir aýagy bolýar. Klassyky kemençäniň bolsa armyt şekilli, bir bölek agaçdan oýlup ýasalan kiçi gövresi we agaç döşi bar. Kabak kemane halk sazynda, esasan-da Teke sebitinde; klassyky kemençe bolsa Stambulyň köşk we fasyl sazynda ösüpdir.
Kemane, kemençe we keman atlarynyň arasynda baglanyşyk barmy?
Hawa. Pars dilinde «kaman» ýaý diýmekdir; kemane ýaý bilen çalynýan gural, kemençe bolsa «kiçi kaman» manysyny berýär. Günbatardan gelen skripka hem türk dilinde şu kökden keman ady berildi. Şonuň üçin atlary meňzeş bolsa-da, kabak kemane, Gara deňiz kemençesi, klassyky kemençe we skripka dürli gurluşly, dürli däpleriň gurallarydyr.
Kabak kemanäniň garyndaşlary haýsylar?
Gövresi deri bilen örtülen, aýakly we dik tutulýan bu ýaýly gurallar maşgalasy giň sebite ýaýrapdyr. Eýranyň we Azerbaýjanyň kemançasy, Merkezi Aziýanyň gyjagy we arap dünýäsiniň rebaby bu maşgalanyň garyndaşlary hasaplanýar. Anadoluda kabak kemane, esasan-da Antalýa, Burdur we Isparta töwereginiň halk sazynda ýaşamagyny dowam edýär.
Kabak kemane öwrenmek kynmy?
Perdesiz bolany üçin dogry sesi tapmak gulak talap edýär; ýaý tehnikasy we guraly aýlap sim çalyşmak hem endik etmegi talap edýär. Munuň tersine, üç ýa-da dört simli gurluşy we dar ses gerimi ýönekeý halk heňlerine çalt başlamaga mümkinçilik berýär. Adatça ýerli heňleri ussadyň çalşyny diňläp we oňa öýkünip öwrenmek iň netijeli ýoldur.