Ýaýly gurallar
Kontrabas
Kontrabas: Ýaýly gurallaryň iň ulusy we iň pes seslisi; ýeriňden turup ýa-da beýik oturgyçda oturyp, dik tutulýar. Günbatar sazyndan gelen kontrabas XX asyrda türk sazynyň fasyl we radio toparlaryna, şeýle hem şäher we güýmenje sazyna girip, toparyň iň pes sesini öz üstüne aldy.
Gysgaça
- Topary: Simli, ýaýly; ýaýlylaryň iň ulusy we iň pes seslisi
- Gelip çykyşy: Ýewropa; wiola toparynyň uly agzasy wiolonedan gelip çykandygy kabul edilýär
- Göwresi we serişdesi: Uzynlygy takmynan 180 sm; arça gapak, akja agaç arka, ýapgyt eginler
- Simleri: Köplenç 4 sim, kwarta sazlaýşy Mi–La–Re–Sol; 5 simlileri hem bar
- Sazlanyşy ýa-da ses gerimi: Ýazylyşyndan bir oktawa pes eşidilýär
- Çalnyşy: Ör turup ýa-da oturgyçda dik tutulýar; ýaý ýa-da barmak bilen çekip çalynýar
- Ulanylýan sazlary: Orkestr, jaz, estrada sazy; türk sazynda fasyl we radio toparlary
Sesini diňle
Taryhy
Günbatar sazyndan gelen kontrabas XX asyrda türk sazynyň fasyl we radio toparlaryna, şeýle hem şäher we güýmenje sazyna girip, toparyň iň pes sesini öz üstüne aldy.
Gurluşy
Ýapgyt eginli örän uly agaç göwreden, f görnüşli iki ses deşiginden, perdesiz uzyn gapakdan, metal gulak mehanizminden we göwräni ýere daýaýan aşaky taýajykdan ybarat. Adatça dört simi bolýar we kwarta aralyklary bilen sazlanýar.
Nähili çalynýar
Ýeriňden turup ýa-da oturgyçda oturyp dik tutulýar; ýaý bilen ýa-da simleri barmak bilen çekip (pissikato) çalynýar. Türk sazynyň toparlarynda köplenç barmak bilen çalynýar.
Mukam sazyndaky orny
Perdesiz bolany üçin kommalary basyp bilse-de, toparda adatça karar we güýçli ýaly esasy basgançaklary we usulyň urgularyny pes sebitden goldap, topara çuňluk berýär.
Başlanda: görnüşleri, ölçegleri, sazlanyşy
Bu saz bilen başla
Ýazgylardaky ussatlar
Nota arhiwindäki eserleriň ýazgylarynda bu sazy çalýanlar (MusicBrainz).
Kontrabas barada köp soralýan soraglar
Kontrabas bilen wiolonçeliň tapawudy näme?
Kontrabas ýaýly gurallar maşgalasynyň iň ulusydyr; dik durup ýa-da beýik oturgyçda çalynýar, simleri kwarta aralyklary bilen (Mi, Lýa, Re, Sol) sazlanýar we ýazylyşyndan bir oktawa pes ses berýär. Wiolonçel has kiçidir, oturyp çalynýar we kwinta aralyklary bilen sazlanýar. Wiolonçel heň çalmaga amatly bolsa, kontrabas ansamblda iň pes esasy emele getirýär.
Kontrabasda komalary basyp bolýarmy?
Hawa, grifi perdesiz bolany üçin makamlaryň koma saklaýan perdelerini basyp bolýar. Emma ansamblda kontrabasyň wezipesi köplenç tonika, dominanta ýaly esasy perdeleri we usulyň urgularyny pesden bermekdir; şonuň üçin inçe koma tapawutlary pes sebitde az eşidilýär. Şeýle-de bolsa, gowy sazanda çalýan perdesini makama laýyk basyp, ansamblyň sazlamasyny goldaýar.
Kontrabas öwrenmek kynmy?
Uly gövresi we ýogyn simleri sebäpli fiziki güýç we barmaklary giň açmagy talap edýär; ilkinji hepdelerde barmak uçlarynyň öwrenişmegi gerek. Munuň tersine, esasy goşulyk nusgalaryny öwrenmek birneme çaltdyr. Türk sazy ansamblarynda köplenç barmak bilen (pizzicato) çalynýandygy sebäpli usul nusgalaryny gowy bilmek ýaý tehnikasy ýaly möhümdir.
Kontrabasy bu saýtda çalyp bilerinmi?
Hawa. «Brauzerde çal» düwmesi wirtual kontrabasy açýar; sesler University of Iowa-nyň erkin ulanylýan gural ýazgylaryndaky kontrabas notalarydyr. Saýlan makamyňyň perdeleri koma bahalary bilen ses berýär; örän pes sesler telefonyň dinamiginde gowşak eşidilip bilýändigi sebäpli nauşnik bilen diňlemek has gowy netije berýär.