Ýaýly gurallar
Wiolonçel
Iki dyzyň arasynda tutulyp, ujundaky taýajyk bilen ýere daýanýan dört simli, pes sesli uly ýaýly gural; gysgaça çello hem diýilýär.
Gysgaça
- Topary: Simli, ýaýly (skripka toparynyň pes sesi)
- Gelip çykyşy: Demirgazyk Italiýa, XVI asyr
- Göwresi we serişdesi: Arça gapak, akja agaç arka; göwresi takmynan 75 sm, aşagynda ýere direlýän şpil
- Simleri: 4 sim; Do–Sol–Re–La, altdan bir oktawa pes
- Perdeleri: Perdesiz; koma aralyklary barmagyň ýeri bilen basylýar
- Çalnyşy: Oturyp, dyzlaryň arasynda tutulýar; ýaý ýa-da barmak bilen (pitsikato) çalynýar
- Türk sazynda: XX asyryň başynda toparlara girdi; Mesud Jemil onuň görnükli ýerine ýetirijisi[1, 2]
Sesini diňle
Taryhy
Günbatar sazyndan gelen wiolonçel XX asyryň başynda türk sazynyň toparlaryna girdi. Tanburi Jemil begiň ogly Mesud Jemil ony makam sazynda ussatlyk bilen çalyp, guralyň bu ugurda kabul edilmegine goşant goşdy.
Gurluşy
Skripkanyň uly we pes sesli garyndaşy: güberçek agaç göwre, f görnüşli iki ses deşigi, perdesiz uzyn gapak, gulak gutusy we göwräni ýere daýaýan aşaky taýajyk. Dört simi skripkadan bir oktawa we bir kwinta pes sazlanýar.
Nähili çalynýar
Oturyp, iki dyzyň arasynda tutulýar we ýaý bilen çalynýar; çep eliň barmaklary simi gönüden-göni gapaga basýar. Simleri barmak bilen çekip çalmak (pissikato) hem giňden ýaýran.
Mukam sazyndaky orny
Perdesiz bolany üçin makamlaryň komma aralyklaryny basyp bilýär. Toparda pes sebiti doldurýar we äheňi bir oktawa aşakdan yzarlaýar; taksimlerde hem çuňňur sesi bilen diňlenilýär.
Başlanda: görnüşleri, ölçegleri, sazlanyşy
Bu saz bilen başla
Ýazgylardaky ussatlar
Nota arhiwindäki eserleriň ýazgylarynda bu sazy çalýanlar (MusicBrainz).
Wiolonçel barada köp soralýan soraglar
Wiolonçel bilen kontrabasyň tapawudy näme?
Wiolonçel oturyp dyzlaryň arasynda tutulýar we simleri kwinta aralyklary bilen (Do, Sol, Re, Lýa) sazlanýar; ses gerimi giňdir we heň çalmaga örän amatlydyr. Kontrabas has uludyr, dik durup ýa-da beýik oturgyçda çalynýar, simleri kwarta aralyklary bilen sazlanýar we bir oktawa has pes ses berýär. Ansamblda wiolonçel heňi pesden yzarlaýan wagtynda, kontrabas köplenç esasy sesleri we usuly goldaýar.
Türk sazynda wiolonçel nähili ulanylýar?
Fasyl we radio ansambllarynda heňi köplenç bir oktawa aşakdan yzarlaýar we ansamblyň pes sebitini doldurýar. Perdesiz bolany üçin makamlaryň komalaryny basyp bilýär; şonuň kömegi bilen taksime we ýeke eser ýerine ýetirişine hem amatlydyr. Mesud Cemiliň çalşyndan soň köp ýerine ýetiriji wiolonçeli makam sazynda ýeke gural hökmünde hem ulandy.
Wiolonçel öwrenmek kynmy?
Başda arassa ses çykarmak skripkadakydan birneme aňsat hasaplanýar, sebäbi gural ýere direlýär we oturyp amatly duruşda çalynýar. Uzyn grifde dogry ýeri tapmak we pozisiýa çalyşmak bolsa wagtyň geçmegi bilen ösýär. Notasy köplenç fa açary bilen ýazylýar. Esasy tehnika adatça Günbatar usullary bilen, makam çalyş usuly bolsa peşrewler we saz semaýileri bilen ele alynýar.
Wiolonçeli bu saýtda çalyp bilerinmi?
Hawa. «Brauzerde çal» düwmesi wirtual wiolonçeli açýar; sesler University of Iowa-nyň erkin ulanylýan gural ýazgylaryndaky wiolonçel notalarydyr. Saýlan makamyňyň perdeleri koma bahalary bilen ses berýär; pes sesi sebäpli bir makamyň tonika we dominanta perdelerini çuň tembr bilen diňläp bilersiň.