İçeriğe geç
Miras-ı Saz

Üflemeli çalgılar

Akordeon

Körükle oluşturulan havanın serbest metal dilleri titreştirmesiyle ses veren, tuşlu ya da düğmeli, taşınabilir bir çalgıdır.

Tarayıcıda çal

Kısaca

  • Ailesi: Körüklü, serbest dilli (metal dilli) aerofon; üflenmez, havayı körük verir
  • Kökeni: Temeli 1822'de Berlin'de Buschmann'ın çalışması; 'akordeon' adlı ilk patent 1829, Viyana (C. Demian)
  • Gövde ve malzeme: İki kutu arasında körük; ses, pirinç ya da çelik dillerin titreşmesiyle çıkar
  • Tuşları: Sağda melodi için piyano tuşları ya da düğmeler, solda bas ve akor düğmeleri (çoğunlukla Stradella)
  • Akort: Diller sabit, çoğunlukla eşit aralıklı akort; komaları ancak yaklaşık verebilir
  • Kullanıldığı müzikler: Halk ve oyun havaları, Roman, Balkan ve Kafkas müziği, eğlence müziği

Tarihçe

19. yüzyılın başlarında Avrupa'da geliştirildi ve kısa sürede dünyaya yayıldı. Balkanlar'da, Kafkasya'da ve Türkiye'de halk, Roman ve eğlence müziğinde sevildi; Arap dünyasında çeyrek sesleri çalabilecek biçimde akort edilen akordeonlar da yapıldı.

Yapısı

İki gövde arasında körük bulunur; sağ yanda melodi için piyano tuşları ya da düğmeler, sol yanda bas ve akor düğmeleri yer alır. Her tuş, içerideki metal dillere giden hava yolunu açar.

Nasıl çalınır

Kayışlarla göğse takılır; sol kol körüğü açıp kapatırken iki elin parmakları tuşlara ve düğmelere basar. Ses gürlüğü körüğün baskısıyla ayarlanır.

Makam müziğindeki yeri

Dilleri sabit akortlu olduğu için komaları çalamaz; eşit aralıklı akortla makamları ancak yaklaşık verebilir. Bu yüzden klasik makam müziğinde az, halk müziğinde, oyun havalarında ve Roman müziğinde daha çok kullanılır.

Bu çalgıyla başla

Akordeon hakkında sık sorulan sorular

Akordeonda makam çalınabilir mi?

Standart akordeonun dilleri eşit yarım seslere akortludur; bu yüzden makamların koma içeren perdeleri en yakın sese yuvarlanır. Arap dünyasında, özellikle Mısır ve Lübnan'da, bazı dilleri çeyrek ses farkla akort edilmiş akordeonlar yapılmıştır. Türkiye'de ise akordeon çoğunlukla eşit akortla halk, Roman ve eğlence müziğinde çalınır.

Akordeon hangi müziklerde çalınır?

Balkanlarda ve Rumeli'de halk ve Roman müziğinde, Kafkasya'da düğün müziğinde, Türkiye'de oyun havalarında, eğlence ve hafif müzikte yaygındır. Arap müziğinde de önemli bir yeri vardır. Kolayca taşınabilmesi ve tek başına hem ezgi hem eşlik verebilmesi, onu düğün ve eğlence topluluklarının sevilen çalgısı yapmıştır.

Akordeon öğrenmek zor mu?

Sağ elde melodi, sol elde bas ve akor düğmeleri ile körüğü aynı anda yönetmek başlangıçta dikkat ister. Tuşlu akordeonda piyano bilgisi işe yarar; düğmeli türlerde ise düğme düzenini ezberlemek gerekir. Basit ezgilere birkaç ayda gelinebilir, körükle nüans vermek ve hızlı süslemeler ise uzun pratikle gelişir.

Akordeonu bu sitede çalabilir miyim?

Evet. "Tarayıcıda çal" düğmesi sanal akordeonu açar; sesler gerçek bir akordeondan kaydedilmiş, serbest kullanımlı (CC0) notalardır. Gerçek akordeondan farklı olarak sanal akordeon, seçtiğin makamın perdelerini koma değerleriyle çalar; böylece makamı akordeon tınısıyla ama doğru aralıklarla duyabilirsin.

Üflemeli çalgılar: diğer çalgılar

    Kaynak: Vikipedi