Üflemeli çalgılar
Mey
Mey: Balabana benzeyen, geniş çift kamışlı, yumuşak ve hüzünlü sesli ahşap üflemeli çalgıdır. Doğu Anadolu ve Kafkasya'nın içli sesli çift dilli üflemeli çalgısıdır; Ermeni duduku ve Azerbaycan balabanı yakın akrabalarıdır.
Kısaca
- Ailesi: Üflemeli, çift kamışlı (çift dilli)
- Gövde ve malzeme: Erik, ceviz, dut ya da kayısı gibi sert ağaçtan silindir gövde; yaklaşık 23–44 cm
- Delikler: Önde yedi, arkada bir olmak üzere sekiz delik
- Akort ya da ses alanı: Yaklaşık bir oktav; kamıştaki kıskaç kaydırılarak akort ayarlanır
- Çeşitleri: Cura mey (en küçük, en tiz), orta mey ve ana mey (en büyük, en pes)
- Bölgeler: Doğu Anadolu ve Kafkasya; Azerbaycan'la ortak UNESCO kaydı (2023)
- Akraba çalgılar: Azerbaycan balabanı, Ermeni ve Gürcü duduku
- 16.–17. yüzyıl: Evliyâ Çelebi'nin saydığı düdükler arasında balaban adıyla geçer; sipsili, dar borulu bir düdük türü olarak anlatılır[1, 2, 3, 4]
Sesini dinle
Tarihçe
Doğu Anadolu ve Kafkasya'nın içli sesli çift dilli üflemeli çalgısıdır; Ermeni duduku ve Azerbaycan balabanı yakın akrabalarıdır.
Yapısı
Erik, ceviz ya da kayısı gibi sert ağaçtan yapılan kısa bir gövdeye çok geniş, yassı çift dilli bir kamış takılır; önde yedi, arkada bir delik bulunur.
Nasıl çalınır
Yumuşak nefesle çalınır; sesi buğulu ve yumuşaktır. Çoğunlukla ikinci bir mey, sürekli bir dem sesiyle eşlik eder.
Makam müziğindeki yeri
Uzun havalar ve ağıtlar için idealdir; nefes ve dudak basıncıyla komalar ayarlanabilir.
Başlarken: çeşitleri, ölçüleri, akordu
Bu çalgıyla başla
Kayıtlardaki ustalar
Nota arşivindeki eserlerin icra kayıtlarında bu çalgıyı çalanlar (MusicBrainz).
Mey hakkında sık sorulan sorular
Mey ile duduk ve balaban aynı çalgı mı?
Aynı ailenin yakın akrabalarıdır: silindir biçimli kısa bir gövde ve çok geniş, yassı bir çift dilli kamış. Doğu Anadolu'da mey, Ermenistan'da duduk, Azerbaycan'da ve İran'da balaban adıyla bilinir. Boyları, delik sayıları ve akortları küçük farklılıklar gösterir, tınıları ise çok benzer: yumuşak, buğulu ve hüzünlü.
Mey ile zurna arasındaki fark nedir?
İkisi de çift dilli kamışla çalınır, ama meyin kamışı çok daha geniş, gövdesi silindir biçimli ve kısadır; sesi yumuşak ve kapalı mekâna uygundur. Zurnanın gövdesi konik ve ucu genişler; sesi çok yüksek ve açık havaya göredir. Mey uzun hava ve ağıtın, zurna düğün ve oyunun çalgısıdır.
Mey neden çoğunlukla iki kişiyle çalınır?
Geleneksel icrada bir mey ezgiyi çalarken ikinci bir mey, karar perdesinde sürekli bir dem sesi tutar. Dem çalan, döngüsel nefesle sesi kesmeden sürdürür. Bu eşlik ezgiye derinlik katar ve makamın ya da ayağın karar sesini sürekli hissettirir; aynı teknik Ermeni dudukunda da kullanılır.
Mey öğrenmek zor mu?
Geniş kamışa doğru dudak baskısı vermek ve yumuşak, dengeli bir nefes akışı sağlamak başlangıçta alışma ister. Kamışın nemi ve ayarı sesi doğrudan etkiler. Delik sayısı az ve ses alanı dar olduğu için basit ezgilere çabuk başlanır; perdeleri dudakla inceltmek ve uzun havaları etkili çalmak ise yıllar içinde gelişir.