Vurmalı çalgılar
Darbuka
Darbuka: Kum saati biçimli gövdeli, parmak ve avuç vuruşlarıyla çalınan vurmalı çalgıdır. Kadeh biçimli el davuludur; Türk, Arap ve Balkan müziğinde çok yaygındır. Fasıl, oyun havası ve roman müziğinin vazgeçilmezidir.
Kısaca
- Ailesi: Vurmalı, tek yüzü zarlı, kadeh biçimli el davulu
- Kökeni: Mezopotamya ve Eski Mısır'a uzanan kadeh davul geleneği; adı Arapça "darb" (vurmak) kökünden
- Gövde ve malzeme: Eskiden pişmiş toprak ya da ağaç; bugün çoğunlukla dökme alüminyum
- Deri: Keçi ya da balık derisi; günümüzde çoğunlukla sentetik (plastik) zar
- Temel vuruşlar: Düm (ortaya, pes), tek (kenara, tiz), ka (öbür elin teki); parmaklarla süsleme ve rulo
- Türk ve Mısır tipi: Türk tipinde zarın kenarı açıktır, parmakla şaklatmaya elverir; Mısır tipinde kenar yuvarlaktır
- Başka adları: Dümbelek, deplek; Arap ve Balkan ülkelerinde tarabuka, dumbek
- 16.–17. yüzyıl: Evliyâ Çelebi dünbelek adıyla çömlek, cam ve Yemen dünbeleği gibi türler sayar; dünbelek adı bugün darbukayla eş anlamlı kullanılır[1, 2]
Sesini dinle
Tarihçe
Kadeh biçimli el davuludur; Türk, Arap ve Balkan müziğinde çok yaygındır. Fasıl, oyun havası ve roman müziğinin vazgeçilmezidir.
Yapısı
Eskiden pişmiş topraktan, günümüzde çoğunlukla dökme alüminyumdan yapılan kadeh biçimli bir gövdenin geniş ağzına deri ya da plastik zar gerilir.
Nasıl çalınır
Koltuk altında ya da dizde tutulur; zarın ortasına vurularak pes düm, kenarına vurularak tiz tek ve ka sesleri çıkarılır. Parmaklarla hızlı süslemeler yapılır.
Makam müziğindeki yeri
Usulleri düm-tek kalıplarıyla çalar; sitedeki usul çubuğu ve nota arşivindeki vurmalı eşlik darbukayla çalınabilir.
Başlarken: çeşitleri, ölçüleri, akordu
Bu çalgıyla başla
Kayıtlardaki ustalar
Nota arşivindeki eserlerin icra kayıtlarında bu çalgıyı çalanlar (MusicBrainz).
Darbuka hakkında sık sorulan sorular
Türk darbukası ile Mısır darbukası arasındaki fark nedir?
Türk tipi darbukada zar, gövdenin keskin kenarlı metal ağzına geçirilir; bu kenar parmak şaklatmaları ve keskin, parlak tek sesleri kolaylaştırır. Mısır tipi darbukada (tabla) ağız kenarı yuvarlatılmıştır; bu, avuç içiyle hızlı ve yumuşak vuruşlara, daha dolgun bir tınıya elverir. İki tür farklı çalış teknikleri ve üsluplar geliştirmiştir.
Darbukada düm, tek ve ke nedir?
Düm, zarın ortasına avuç ya da parmaklarla vurularak elde edilen derin, pes sestir. Tek, güçlü elin parmaklarıyla zarın kenarına vurularak çıkan tiz ve kuru sestir. Ke (ka) ise tek sesinin öbür elle çalınan daha hafif biçimidir. Usuller bu seslerin kalıpları olarak öğrenilir; örneğin dört zamanlı sofyan "düm, tek ke" diye söylenir.
Darbuka öğrenmek zor mu?
Temel düm ve tek seslerini çıkarmak birkaç günde öğrenilir; yaygın usulleri çalmak için birkaç ay yeterli olabilir. Zorluk hızlı parmak süslemelerinde, aksak usullerde ve çok uzun usul kalıplarındadır. Usulleri önce düm-tek diye söyleyerek, sonra yavaş bir metronomla çalışmak en yaygın yoldur.
Darbukayla sitede usul çalışabilir miyim?
Evet. Araçlar'daki usul metronomu darbuka sesiyle usullerin düm ve tek kalıbını çalar; tempoyu ayarlayıp birlikte çalabilirsin. Nota arşivindeki eserlerin usul çubuğunda da vurmalı eşlik olarak darbuka seçilebilir. Bu sayfadaki "Sesini dinle" bölümünde ise gerçek darbuka vuruşları var.