Yaylı çalgılar
Kabak kemane
Kabak kemane: Su kabağından yapılan gövdesi deriyle kaplı, yayla çalınan geleneksel halk çalgısıdır. Anadolu halk müziğinin yaylı çalgısıdır; özellikle Teke yöresi (Antalya, Burdur, Isparta) ezgileriyle özdeşleşmiştir.
Kısaca
- Ailesi: Yaylı, perdesiz
- Gövde ve malzeme: Su kabağı (bazen hindistan cevizi ya da oyma ağaç) gövde, ağzı deri kaplı
- Teller: Başta üç; bugün dört ve daha çok telli türleri de var
- Çalınışı: Dik tutulur, alttaki demir ayak dize ya da yere dayanır; at kılı yayla çalınır
- Ses alanı: Yaklaşık iki buçuk oktav
- Bölgeler: Özellikle Teke yöresi (Antalya, Burdur, Isparta) ve Batı Anadolu
- Başka adları: Rebap, ıklığ[1, 2]
Sesini dinle
Tarihçe
Anadolu halk müziğinin yaylı çalgısıdır; özellikle Teke yöresi (Antalya, Burdur, Isparta) ezgileriyle özdeşleşmiştir.
Yapısı
Gövdesi kurutulmuş su kabağından ya da oyma ağaçtan yapılır, ağzı deriyle kaplanır. Gövdenin altındaki demir ayak yere ya da dize dayanır; üç ya da dört tel takılır.
Nasıl çalınır
Dikey tutulur ve at kılı yayla çalınır; çalıcı yayı değil çalgıyı döndürerek tel değiştirir.
Makam müziğindeki yeri
Perdesiz olduğu için halk müziğinin koma aralıklarını serbestçe verir; uzun havalarda ve oyun havalarında kullanılır.
Başlarken: çeşitleri, ölçüleri, akordu
Bu çalgıyla başla
Kayıtlardaki ustalar
Nota arşivindeki eserlerin icra kayıtlarında bu çalgıyı çalanlar (MusicBrainz).
Kabak kemane hakkında sık sorulan sorular
Kabak kemane ile klasik kemençe arasındaki fark nedir?
Kabak kemanenin gövdesi su kabağından ya da oyma ağaçtan yapılır, ağzı deriyle kaplanır ve altında yere ya da dize dayanan bir demir ayak bulunur. Klasik kemençenin ise armut biçimli, tek parça ağaçtan oyulmuş küçük bir gövdesi ve ağaç göğsü vardır. Kabak kemane halk müziğinde, özellikle Teke yöresinde; klasik kemençe İstanbul'un saray ve fasıl müziğinde gelişmiştir.
Kemane, kemençe ve keman adları arasında bir bağ var mı?
Evet. Farsçada "kemân" yay demektir; kemane yayla çalınan çalgı, kemençe ise "küçük kemân" anlamına gelir. Batı'dan gelen violine de Türkçede bu kökten keman adı verildi. Bu yüzden adları benzese de kabak kemane, Karadeniz kemençesi, klasik kemençe ve keman ayrı yapılarda, ayrı geleneklerin çalgılarıdır.
Kabak kemanenin akrabaları hangileridir?
Gövdesi deri kaplı, ayaklı ve dik tutulan bu yaylı çalgı ailesi geniş bir bölgeye yayılmıştır. İran ve Azerbaycan'ın kamançası, Orta Asya'nın gıcakı ve Arap dünyasının rebabı bu ailenin akrabaları sayılır. Anadolu'da kabak kemane, özellikle Antalya, Burdur ve Isparta çevresinin halk müziğinde yaşamaya devam eder.
Kabak kemane öğrenmek zor mu?
Perdesiz olduğu için doğru sesi bulmak kulak ister; yay tekniği ve çalgıyı döndürerek tel değiştirme de alışmayı gerektirir. Buna karşılık üç ya da dört telli yapısı ve dar ses alanı, basit halk ezgilerine hızla başlamayı mümkün kılar. Genellikle yöresel ezgileri bir ustanın çalışını dinleyerek ve taklit ederek öğrenmek en verimli yoldur.