Üflemeli çalgılar
Kaval
Kaval: Çoban müziğiyle özdeşleşen, dilli ve dilsiz türleri olan ağaçtan üflemeli çalgıdır. Çobanların çalgısı olarak bilinen, Anadolu ve Balkanlarda yaygın uzun bir kaval (ağızdan üflemeli düz flüt) türüdür.
Kısaca
- Ailesi: Üflemeli, uçtan eğik üflenen flüt
- Kökeni: Anadolu, Balkanlar, Orta Doğu; çoban çalgısı olarak bilinir, kesin kökeni tartışmalı
- Gövde ve malzeme: Çoğunlukla şimşir; ayrıca kızılcık, erik, kayısı; Balkan türleri 60–90 cm
- Delikler: Önde 7, arkada 1 parmak deliği; alt uçta parmakla kapatılmayan ses delikleri
- Türleri: Dilsiz kaval (kenardan üflenir) ve dilli kaval (düdük gibi ağızlıklı)
- Akort ya da ses alanı: Yaklaşık iki buçuk oktav
- Çalınışı: Dilsiz kavalda boru yaklaşık 45 derece eğik tutulur, ağız ucun büyük kısmını örter
- 16.–17. yüzyıl: Evliyâ Çelebi'nin saydığı çalgılardandır; çobanların sürü otlatırken çaldığı dokuz delikli bir düdük olarak geçer[1, 2]
Sesini dinle
Tarihçe
Çobanların çalgısı olarak bilinen, Anadolu ve Balkanlarda yaygın uzun bir kaval (ağızdan üflemeli düz flüt) türüdür.
Yapısı
Genellikle ağaçtan yapılan uzun, iki ucu açık bir borudur; önde yedi, arkada bir delik ve alt uçta ses delikleri bulunur. Dilli kaval türünde ağız kısmında düdük gibi bir dil vardır.
Nasıl çalınır
Dilsiz kaval neye benzer biçimde borunun kenarına eğik üflenerek çalınır; ses sıcak ve buğuludur.
Makam müziğindeki yeri
Uzun havalarda ve dağ ezgilerinde, halk müziği ayaklarıyla çalınır; nefes ve parmakla komalar verilebilir.
Başlarken: çeşitleri, ölçüleri, akordu
Bu çalgıyla başla
Kayıtlardaki ustalar
Nota arşivindeki eserlerin icra kayıtlarında bu çalgıyı çalanlar (MusicBrainz).
Kaval hakkında sık sorulan sorular
Kaval ile ney arasındaki fark nedir?
Kaval çoğunlukla ağaçtan yapılır ve başpâresi yoktur; dilsiz kavalda borunun keskin kenarına eğik üflenir, dilli kavalda ise ağızlıktaki dil sesi kendisi üretir. Ney kamıştandır ve boynuz ya da kemik bir başpâreyle çalınır. Kaval Anadolu ve Balkanların çoban ve halk müziğinde, ney ise tasavvuf ve klasik Türk müziğinde yaşar.
Dilli ve dilsiz kaval arasındaki fark nedir?
Dilli kavalın ağız kısmında, düdükte olduğu gibi havayı keskin bir kenara yönelten bir dil bulunur; üflemek yeterlidir ve ses kolayca çıkar. Dilsiz kavalda ise çalıcı havayı dudaklarıyla kenara yöneltir; ses çıkarmak daha zordur, ama nefes ve açıyla tınıyı ve perdeyi daha çok denetlemek mümkündür. Usta kavalcılar genellikle dilsiz kavalı tercih eder.
Kaval hangi müziklerde çalınır?
Anadolu'da uzun havalarda, dağ ezgilerinde ve oyun havalarında; Balkanlarda, özellikle Bulgaristan ve Makedonya'da halk müziğinde yaygındır. Sesi sıcak, buğulu ve açık havada uzağa ulaşan bir yumuşaklıktadır. Yalnız başına, dem tutan ikinci bir kavalla ya da davul ve bağlama gibi çalgılarla birlikte çalınır.
Kavalın sesini nerede dinleyebilirim?
Bu sayfadaki "Sesini dinle" bölümünde gerçek kaval kayıtlarından alınmış ses örnekleri var. Kaval henüz sanal çalgı olarak eklenmedi; benzer biçimde kenara üflenen bir çalgıyı tarayıcıda denemek için sanal neyi açabilirsin.