Vurmalı çalgılar
Nakkare
Biri daha küçük iki yarım küre biçimli davuldan oluşan ve zahme ya da tokmak denen ağaç çubuklarla çalınan kâse davuludur.
Kısaca
- Ailesi: Vurmalı, çift kâse davul
- Kökeni: Adı Arapça 'vurmak' anlamındaki nakr kökünden; Endülüs yoluyla Avrupa dillerine de geçti
- Gövde ve malzeme: Dövme bakırdan yarım küre gövde; ağzına deve (ya da eşek) derisi gerilir
- Ölçüler: Çapı yaklaşık 25–35 cm; derinliği çapın yarısı kadar ya da daha fazla
- Çalınışı: Zahme ya da tokmak denen ağaç çubuklarla; mehterde nakkarezenler bağdaş kurup oturarak çalardı
- Kullanıldığı müzikler: Mehter, Mevlevî ve tekke müziği, açık hava şenlikleri ve düğünler
- Başka adları: Mevlevîlikte kudüm, Azerbaycan'da nağara, Anadolu'da çifte nağra
- 16.–17. yüzyıl: Evliyâ Çelebi'nin andığı mehter çalgılarındandır; ona göre Arabistan kahvehânelerinde de çalınırdı[1, 2]
Sesini dinle
Tarihçe
Adı Arapçada vurmak anlamına gelen nakr kökünden türemiştir; Orta Çağ'da pek çok ülkede kullanıldı. Osmanlı mehterinde kösle birlikte yer aldı; aynı çalgı Mevlevî dergâhlarında kudüm adını aldı. Azerbaycan'da goşa nağara adıyla halk müziğinde yaşar. Çalana nakkarezen denir.
Yapısı
Çapı 25–35 cm dolayında iki kâse davuldan oluşur; kâselerin ağzına deri gerilir. Davullardan biri daha küçüktür ve derisi daha incedir.
Nasıl çalınır
İki elde tutulan zahme ya da tokmak denen ağaç çubuklarla vurulur; büyük kâse pes düm, küçüğü tiz tek sesini verir.
Makam müziğindeki yeri
Melodi çalmaz, usul tutar. Kudümle aynı kökten gelir; fark kullanıldığı ortamdadır: nakkare mehterde ve dünyevi müzikte, kudüm ise Mevlevî âyininde usul tutar.
Başlarken: çeşitleri, ölçüleri, akordu
Bu çalgıyla başla
Kayıtlardaki ustalar
Nota arşivindeki eserlerin icra kayıtlarında bu çalgıyı çalanlar (MusicBrainz).
Nakkare hakkında sık sorulan sorular
Nakkare nedir?
Nakkare, biri daha küçük iki kâse davuldan oluşan ve iki elde tutulan ağaç çubuklarla çalınan bir usul çalgısıdır. Büyük kâse pes, küçüğü tiz ses verir; böylece düm ve tek vuruşları tek bir çift davulla çalınabilir. Osmanlı mehterinde ve dünyevi müzikte kullanılmıştır.
Nakkare ile kudüm arasındaki fark nedir?
Yapıları çok benzerdir ve ortak bir kökten gelirler. Fark çoğunlukla kullanıldıkları yerdedir: nakkare mehterde ve dünyevi müzikte, kudüm ise Mevlevî âyinlerinde ve klasik Türk müziği fasıllarında usul tutar. Bu yüzden aynı kökten gelen çalgı, girdiği ortama göre farklı bir çalış üslubu ve farklı bir repertuvar edinmiştir.
Nakkare Avrupa'ya nasıl geçti?
Orta Çağ'da Haçlı seferleri ve Akdeniz ticareti yoluyla Avrupa'ya geçen nakkare, orada "naker" adıyla anıldı. Bu çift kâse davullar, Avrupa'daki timpaninin ataları arasında sayılır. Osmanlı mehterinin Avrupa'da uyandırdığı ilgi de vurmalı çalgıların orkestraya girmesinde rol oynadı.
Nakkare bugün çalınıyor mu?
Mehter takımlarında çalınmaya devam eder. Azerbaycan'da goşa nağara adıyla halk müziğinde yaşar. Klasik Türk müziğinde ise aynı işi büyük ölçüde kudüm üstlenmiştir; eski müziği canlandıran topluluklar nakkareyi yeniden kullanmaktadır. Bu canlandırma çalışmaları, eski kaynaklardaki usul kalıplarını ve çalış üsluplarını yeniden duyulur kılmaktadır.