Üflemeli çalgılar
Zurna
Zurna: Çift kamışlı, gür sesli üflemeli çalgıdır; düğün ve şenliklerde çoğunlukla davulla birlikte çalınır. Davulla birlikte düğünlerin, bayramların ve eski Osmanlı mehterinin sesidir. Anadolu'dan Balkanlara ve Orta Asya'ya uzanan geniş bir coğrafyada çalınır.
Kısaca
- Ailesi: Üflemeli, çift kamışlı (obuanın akrabası)
- Kökeni: Orta Asya ve Anadolu; adı Farsça 'sûr-nây' (düğün düdüğü)
- Gövde ve malzeme: Erik, kayısı, ceviz, şimşir ya da tercihen kiraz ağacı; ucu huni gibi genişler
- Delikler: Önde 7, arkada 1
- Boyları: Kaba (yaklaşık 33 cm), orta (31), cura (29), zil zurna (23)
- Çalınışı: Döngüsel nefesle kesintisiz çalınır; sesi çok gür, açık havaya uygun
- Kullanıldığı müzikler: Davulla düğün, halk oyunu, mehter; Kafkasya'dan Balkanlara (surla, zurla)
- 16.–17. yüzyıl: Mehterhânenin baş çalgısıydı; Evliyâ Çelebi kaba, cura ve Acemî zurna dahil altı türünü sayar, davulla çalınan cura zurna çok yaygındı[1, 2, 3]
Sesini dinle
Tarihçe
Davulla birlikte düğünlerin, bayramların ve eski Osmanlı mehterinin sesidir. Anadolu'dan Balkanlara ve Orta Asya'ya uzanan geniş bir coğrafyada çalınır.
Yapısı
Ağaçtan oyulmuş, ucu huni gibi genişleyen bir gövdeden oluşur; önde yedi, arkada bir delik bulunur. Kamıştan çift dilli bir kamış (sipsi) ve dudak dayanağı takılır.
Nasıl çalınır
Çalıcılar yanaklarında hava biriktirerek kesintisiz (döngüsel) nefesle çalar; sesi çok yüksek ve açık havaya uygundur.
Makam müziğindeki yeri
Halk oyunlarında ve mehter müziğinde makam dizileriyle çalınır; ağız ve nefesle komalar ayarlanabilir.
Başlarken: çeşitleri, ölçüleri, akordu
Bu çalgıyla başla
Kayıtlardaki ustalar
Nota arşivindeki eserlerin icra kayıtlarında bu çalgıyı çalanlar (MusicBrainz).
Zurna hakkında sık sorulan sorular
Zurna ile mey arasındaki fark nedir?
İkisi de çift dilli kamışla çalınır, ama zurnanın gövdesi konik ve ucu huni gibi genişler; sesi çok yüksek, parlak ve açık havaya göredir. Meyin gövdesi kısa ve silindir biçimlidir, kamışı çok geniştir; sesi yumuşak, buğulu ve içlidir. Zurna düğün, oyun ve mehter müziğinin, mey ise uzun havanın ve ağıtın çalgısıdır.
Zurnanın türleri nelerdir?
Boylarına göre kaba zurna, orta zurna ve cura zurna gibi türler vardır. Kaba zurna en büyük ve en pes olanıdır, uzun havalar ve ağır oyunlar için kullanılır. Cura zurna küçük ve tiz sesli olup hızlı oyun havalarında tercih edilir. Yöreden yöreye adlar ve ölçüler değişir.
Zurna neden davulla birlikte çalınır?
Zurna ezgiyi, davul usulü taşır; ikisi de çok yüksek sesli olduğu için açık havada, düğün, bayram ve güreş gibi kalabalık ortamlarda birbirini tamamlar. Anadolu'dan Balkanlara ve Orta Asya'ya kadar "davul-zurna" ikilisi halk oyunlarının temel topluluğudur. Osmanlı mehterinde de zurna ve davul aynı ikiliğin büyük bir biçimini oluşturuyordu.
Zurna öğrenmek zor mu?
Kamışa doğru dudak baskısı vermek ve yüksek sesi denetim altında tutmak başlangıçta zordur. Usta zurnacıların kullandığı döngüsel nefes, yani yanakta biriktirilen havayla üflemeyi sürdürürken burundan nefes almak, ayrıca uzun bir alıştırma ister. Kamış yapımı ve ayarı da zurnacılığın bir parçasıdır; genellikle bir ustanın yanında öğrenilir.
Zurnanın sesini nerede dinleyebilirim?
Bu sayfadaki "Sesini dinle" bölümünde gerçek zurna kayıtlarından alınmış ses örnekleri var. Zurna henüz sanal çalgı olarak eklenmedi; üflemeli bir çalgıyı tarayıcıda denemek için sanal neyi ya da sanal klarneti açabilirsin.